Mardin ilinin bir ilçesidir. Yüzölçümü 1241 km2, Rakım 953 m. Nüfus 124.543.
Midyat'ın meşhur lezzetleri; Kibe, Bumbar Dolması, Etli Dolma, Metfune, Kış Türlüsü, Lebeniyye Çorbası, Meşhur tatlısı Kiliçe (Mardin Çöreği).
Midyat'da Müslüman olarak Araplar, Türkler ve Kürtler yaşamakta, bir de Hristiyan Süryaniler, Ermeniler ve Keldaniler yaşamaktadırlar.
Orta Asya’dan göçüp Anadolu’ya gelen Eti Türkleri, Mezopotamya dediğimiz Dicle ve Fırat nehirleri arasında yer alan ve verimli topraklara sahip olan bölgeye yerleşmişlerdir. M.Ö. 2000 yıllarında bölgeden geçişleri sırasında Midyat’ı büyük bir mağara şehri halinde kurup hayvanlarını da burada barındırmışlardır. Midyat’ın altında, birbirlerine tünellerle bağlantılı mağaralar o devirlerde barınak olarak kullanılmışlardır.
Tur-Abidin (Turabdin) Bölgesi'nde kurulan Midyat, M.Ö. 9. yüzyıl Asur Tabletlerinde "Matiate" (mağara şehir) adıyla anılmaktadır. Adeta açık alan müzesini andıran Midyat, Mardin'e 1 saat uzaklıktadır.
Mervaniler, Artuklular, Eyyübiler’den sonra Midyat 1535 yılında Bıyıklı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından ele geçirilmiştir. Midyat, 1915’te Cevat Paşa tarafından imar görmüştür. Askeri kışla, Cevat Paşa Cami ve Ulu Cami bu dönemde inşa edilmiştir.
Farklı dinlere ait 9’dan fazla kilise ve manastırın sıralandığı Midyat eski kent bölgesinde katori taşları ile inşa edilmiş iki katlı taş evlerin sıralandığı labirent sokaklar, geleneksel Mardin yemekleri ile restoranlar, yol üstü kafeler, el yapım hediyelik eşya dükkanlar var
Midyat, eski kent ve Estel olarak iki bölgeye ayrılıyor. Daha çok Süryanilerin yaşadığı Estel, modern binalar ve yanı sıra yüzlerce yıllık tarihi yapılarıyla da çok sevilen gezi alanlarından biri. Arabaların giremediği dar sokakları süsleyen taş konaklar, sarı katori taşından inşa edilmiş kalın duvarlı tarihi evler, kiliseler ve mabetler var.
Midyat'ta Çekilen Bazı Diziler:
Midyat, tarihi ve mistik atmosferiyle birçok diziye ev sahipliği yapmıştır. Başlıca diziler arasında Hercai, Sıla, Bir Bulut Olsam, Aşk Bir Hayal ve Uzak Şehir bulunmaktadır. Bu diziler, Midyat'ın kendine özgü taş konakları ve dar sokaklarında çekilmiş olup, ilçenin popülaritesini artırmıştır. İşte o dizilerden bazıları:
Hercai, Sıla, Bir Bulut Olsam, Aşk Bir Hayal, Berivan, Uzak Şehir, Aşka Sürgün.
Midyat Ulu Camii (1710)
Hicri 1130,Miladi 1710 yıllarında Midyatın ESTEL mahalle halkı tarafından inşaa edilmiştir. Cami inşaatı Osmanlı Ve Selçuklu mimari yapısına uygun yapılmış. 1934 yılında tavanının 1 kısmı çökmesi üzerine cami genişletilip yeniden onarılmıştır. Orta kat 1950 yıllarında ahşaptan yapılmış. 14.12.2001 cuma günü caminin orta katı çökmüş. 2003'te Midyat belediyesi ve Midyat halkı iş birliği ile cami komple restore edilmiş. Avlu, tuvaletler, arka cemaat yerleri, iç ve dış duvarlar Midyat taşından yeniden yapılmış. Cemaat iç alanda 725, avlu ile 1500 kişi kapasiteye sahiptir. Ulu Cami mahallesinde yer alan cami Türkiye Anıtlar Kurulu tarafından sit alanı ilan edilmiştir. Cami Minaresi, 1905 yılında yapılmıştır. Geniş tek Şerefiyeli Selçuklu Mimarisine uygun Midyat taşından yapılmıştır.
Bahçelievler, 703. Sk. No:18, 47545 Midyat/Mardin adresinde yer alıyor.
Geleneksel Midyat mimarisine sahip. Konak, 1925 yılında Midyat taşı ile inşa edilmiştir. Midyat Belediyesi tarafından 2009 yılında yörenin kültürüne ve aslına sadık kalınarak restore edilmiştir.
Ulu Camii Mahallesi 1238 Sokak, Estel Midyat Mardin adresinde yer alan cami,
Mimari olarak çok hoş, kubbesi ile diğer camilerden ayrılıyor. Minaresi de alışılagelmişin dışında köşeli bir yapıya sahip. İç kısmında ahşap detaylar da güzel olmuş.
Midyat Ulu Camii, Cevat Paşa tarafından 1925 yılında yaptırılmış ve Osmanlının son döneminin en güzel camilerinden biri olarak görülmeye değer. Midyat’ın ünlü katori taşlarıyla yapılan kalın duvarları ile avlulu camilerin en güzel örneklerinden kabul edilen ve küçük kubbeleri olan Cevat Paşa Camii; 3000 m2 gibi büyük bir alana sahip, kutsal günler ve dini bayramlarda tamamen doluyor.
Dizlerin çekildiği dev bir konak. Manzarası güzel gezmeye en üst kata çıkmaya değer.
Midyat H. Abdurrahman Cami (1915)
(1835-1920) Miladi / (1251-1338) Hicri
Hacı Abdurrahman Efendi, Estel’in yukarı mahallesinde ikamet eden, “Beyt-Alle” diye bilinen bir ailede 1835 yılında dünyaya gelir. Ablası, bir subay ile evlenip İstanbul’a yerleştiğinde 7-8 yaşlarındaki Abdurrahman’ı yanında götürür. İstanbul’a yerleşen Abdurrahman Efendi burada ilkokul, ortaokul ve liseyi okuduktan sonra askeri okula kaydolur. Askeri okulu da başarıyla tamamladıktan sonra Osmanlı subayı olur ve kendi memleketi olan Midyat’ın Estel mahallesinden bir hanımla evlenir. Daha sonra askeri görevli olarak Selanik’e gider, burada bir ev satın alır. Bir kız çocuğu dünyaya gelir, ancak kızı küçük yaşlarda iken vefat eder. Selanik’te uzun yıllar boyunca görev yapan Abdurrahman Efendi binbaşı rütbesine yükselir ve burada emekli olur. Emekli olunca evini 300 altına satar ve memleketi olan Estel’e geri döner. Burada bir ev ve şu an kendi adıyla anılan camiyi 1915 yılında inşa eder. Bu sıralarda I. Dünya Savaşı patlak verir. Dönemin şartlarından dolayı namaz vakitlerinde camiye gelecek cemaat bulunmadığından Abdurrahman Efendi kendi seccadesini alır ve tek başına namaz kılmak için camiye gider, camiyi boş bırakmaz. Ayrıca şu an “Millet Bahçesi” olarak bilinen alanda çeşitli sebze ve meyveler yetiştirilirdi, bu alanın bakımı ve korunması için mahalle sakinlerden gönüllü destek alınırdı. Anlatılanlara göre Abdurrahman Efendi askeri üniformasını giyer, atına biner ve resmî törenlere katılırdı. 1920 yılında 85 yaşında iken Estel’de vefat eder.
Midyat merkezinde gezerken mutlaka uğraman gereken simgesel yerlerden olan Midyat mağaraları, tünellerle birbirine bağlanan pek çok mağara sisteminden oluşuyor. Süryaniler döneminde devasa kayaların oyulmasıyla tasarlanmış mağaralarda hem köleler hem de sahipleri için farklı odalar, avlular, mahzenler ve mabetler bulunuyor.
“Sıla” ve Hercai gibi dizilerin çekildiği konak. Eskiden bir Süryani'ye ait olan konak, sahibi vefat edince devlete bağışlanmış.
Midyat'ta Çekilen Bazı Diziler:
Midyat, tarihi ve mistik atmosferiyle birçok diziye ev sahipliği yapmıştır. Başlıca diziler arasında Hercai, Sıla, Bir Bulut Olsam, Aşk Bir Hayal ve Uzak Şehir bulunmaktadır. Bu diziler, Midyat'ın kendine özgü taş konakları ve dar sokaklarında çekilmiş olup, ilçenin popülaritesini artırmıştır. İşte o dizilerden bazıları:
Hercai, Sıla, Bir Bulut Olsam, Aşk Bir Hayal, Berivan, Uzak Şehir, Aşka Sürgün.
Midyat konaklarının en belirgin özelliklerinden biridir. Uzak Şehir dizisi bu konakta çekilmiştir.
Midyat Mor (Aziz) Gabriel Manastırı (397)
Diğer adıyla Deyrulumur - Rahiplerin Meskeni), dünyanın ayakta duran en eski Süryani Ortodoks manastırıdır. Mardin ilinin Midyat ilçesine bağlı Güngören köyü sınırları içerisinde, İdil ile Midyat arasında, Süryanilerin anayurdu olarak bilinen Tur Abdin platosunda bulunmaktadır. Manastır, 397 yılında Mor Şmuel (Samuel) ve öğrencisi Mor Şemun (Simon) tarafından, bir Zerdüşt tapınağının kalıntıları üzerinde inşa edilmiştir.
Mor Gabriel Manastırı, 2021'de UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil edilen Tur Abdin'deki dokuz kilise ve manastırdan biri oldu.