Malatya (Dünyanın Kayısı Başkenti)
Malatya, Kültepe kaynaklarında Melita diye geçer (Hititce Bal demektir). Asur ve Urartular ve sonrası Maldiya, Melitea, Melid, Melide, Meliddu, Malita şekline dönüşmüş. Araplar Malatiyye demiş, Türklerin gelmesiyle Malatya adına kavuşmuştur.
Malatya'nın yüzölçümü 12313 km2 , Rakım 954 metre, Nüfusu 750.500.
İlçeleri; Yeşilyurt 298.839, Battalgazi 276.319, Doğanşehir 35.947, Akçadağ 32.610, Darende 25.524, Hekimhan 18.015, Yazıhan 14.710, Pütürge 13.318, Arapgir 10.214, Kuluncak 7.623, Arguvan 7.106, Kale 6.189 ve Doğanyol 4.078.
Malatya; Hitit, Asur, Pers, Roma, Bizans, Arap, Selçuklu ve Osmanlı egemenliklerine tanıklık etmiştir. Malatya, ilk kez Emeviler devrinde Müslümanların eline geçmiş. Danişmentoğulları ve Selçukluların 12.yüzyılda Malatya’ya egemen olmasının ardından Memluklu ve Dulkadiroğulları Beyliği dönemi başladı, 1515’de Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Savaşı dönüşü Turnadağı savaşı ile Osmanlı topraklarına katılmıştır. Malatya’nın ilk yerleşim yeri, Orduzu beldesinde yer alan Arslantepe Höyüğü’nün Kültür Dolgusu 30 m. yüksekliğindedir. M.Ö.5000 bin yıllarından 11.yüzyıla kadar yerleşim görmüştür. 1830’lu yılların sonuna doğru şehir merkezi, Aspuzu olmuştur. Aspuzu 1987 yılında Malatya’nın bir ilçesi olup Battalgazi adını aldı.
Malatya, 1847 yılında Harput Eyaleti’ne bağlanmış ve Türkiye Cumhuriyeti 1924 yılında il statüsü vermiştir.
Malatya merkezine sadece 11 km uzaklıkta, merkezi Battalgazi ilçesi sınırlarında yer alan Malatya Kalesi, M.S. 79 yıllarına uzanan tarihiyle görülmeye değer bir eser. Roma hükümdarı Titus zamanında yapımı başlatılan uzun yıllar boyunca yapımı devam ederek Bizans İmparatorluğu döneminde tamamlanabilen kaleye Osmanlı döneminde de çeşitli eklemeler ve geliştirmeler yapılmış. 11 sur kapısı ve 75 burcu ile etkileyici bir manzaraya sahip.
Türkiye'nin üçüncü, Türkiye hariç Asya ve Avrupa'nın en büyük fotoğraf makinesi müzesi 2017'de açıldı. 1876 yılından günümüze uzanan 2000’den fazla fotoğraf makinesi ve 3000'den fazla aksesuarın sergilendiği müzede fotoğraf makineleri 44 farklı kategoride sınıflanıyor. Altın varaklı fotoğraf makinelerinden savaşlarda kullanıldığı tahmin edilen casus makinelere kadar 60 farklı ülkeden getirilen çok sayıda ilginç fotoğraf makinesi sergileniyor.
Hafta içi her gün 08:00-17:30 arasında ziyarete açık.
Eski Malatya'yı çevreleyen bir yay şeklinde inşa edilen tarihi Roma surları, yaklaşık 5 kilometre uzunluğuyla çok ilgi görüyor. Roma İmparatorluğu döneminde M.S. 2. yüzyılda inşa edilen surlar, şehri saldırılardan korumak amacıyla inşa edilmiş. 3 metre yüksekliğinde ve 2 metre kalınlığındaki tarihi surlar, kesme taştan yapılmış ve 95 burç ile 11 kapıya sahip. 2013 yılında aslına uygun olarak restore edildi.
Malatya şehir merkezinde yer alan cami, 1843 yılında ulemadan Hocazade Hacı Yusuf tarafından yaptırılmıştır. 2 Mart 1893 tarihinde yaşanan ve Malatyalıların “Büyük Zelzele” dediği depremde hasar görmüş ve yıkılmıştır. O camiden günümüze ancak şerefesine kadar sağlam kalan minaresi gelebilmiştir. Yıkılan caminin yerine bugünkü cami yaptırılmıştır.
4. Murat'ın silahtarı Bosnalı Mustafa Kemal Paşa tarafından yaptırılan etkileyici Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı, 1637 yılında merkezi Battalgazi ilçesinde Alacakapı Mahallesi’nde inşa edilen tarihi yapı, klasik Osmanlı kervansarayı tarzında dikdörtgen planlı ve açık havlulu olarak tasarlanmış. 2010 yılında aslında uygun olarak 3 yılda restore edilen sarayda dükkanlar, mescit, havuz ve avlu gibi bölümler var.
Battalgazi Ulu Camii olarak da bilinen ve merkezi Battalgazi ilçesinde şehir surları içinde görülmeye değer bir manzara sunan Malatya Ulu Camii, Selçuklu Sultanı I. Alaaddin Keykubat döneminde 1224 yılında inşa edilmiş bir mimari şaheser. Anadolu Selçuklu cami mimarisinin en güzel örneklerinden biridir.
Battalgazi İlçesi Karahan Mahallesi’nde, Kırk Kardeşler Şehitliği’nin yanında bulunmaktadır. Türbe, şimdiki yerine Karakaya Baraj Gölü altında kalan Korucuk Köyü'nden taşındığı için zaman zaman Korucuk Türbesi (Korucuk Ziyareti) adıyla da anılır.
Malatya'da düzenlenen tarih, kültür ve inanç turları ile sıkça ziyaret edilen etkileyici yapılardan biri de Yusuf Ziya Paşa Külliyesi’nin içerisinde yer alan ve külliyenin önemli bir parçası olan Yusuf Ziya Paşa Camii. 1792'de döneme uygun olarak kesme taşlarla inşa edilen tarihi yapı, çevresindeki önemli türbeler için de bayramlarda sıkça ziyaret ediliyor. Malatya merkezinde Mücelli Caddesi üzerinde yer alıyor.
Malatya'nın en bilinen simgelerinden biri olan kayısı meyvesini tasvir etmek için şehir merkezinde 2011 yılında yaptırılan Malatya Kayısı Heykeli, Malatya'nın kayısı üretiminde Türkiye'nin lider ili olması nedeniyle yapılmış. 10 m yükseklik ve 7 m genişliğe sahip olan heykel, şehrin tanıtımına katkıda bulunmak amacı taşıyor. Her köşesinde kayısı ürünleri bulabileceğiniz Malatya’da Buhara Bulvarı üzerinde yer alıyor.
1953 yılında Hacı Mehmet Karagözlü tarafından Kernek meydanında yaptırılan ve 2018 yılında yıkılarak yerine yenisi yapılan 4 bin kişinin aynı anda ibadet edebildiği cami, 3 bin 500 m2 alanda inşa edildi. 2 minaresi bulunan camide 4-6 yaş arası kuran kurslarının yanı sıra sosyal donatılar da mevcut.
Türkiye'nin en önemli kayısı üreticisi olan Malatya, aynı zamanda ülkenin en büyük kuru kayısı üreticisi. Dünyanın en büyük kuru kayısı pazarlarından biri olan ve 19. yüzyıldan beri kurulan Şire Pazarı Malatya şehir merkezinde güzel bir konumda yer alıyor. Kuru kayısı, incir, üzüm, badem, ceviz, fıstık gibi kuru meyve ve kuruyemişlerin satıldığı 2000’e yakın tezgahın olduğu Şire pazarı 08-18 arası hergün açık.
Malatyalı devlet adamı ve 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal anısına İnönü Üniversitesi Turgut Özal Tıp Merkezi'nin giriş katında ziyarete açılan Müze sergi alanlarında Turgut Özal'a ait fotoğraflar, belgeler ve özel eşyaları var. Müzede Turgut Özal'ın gençlik yılları, eğitim hayatı, siyasi kariyeri veya kişisel hayatı hakkında bilgiler alabilirsiniz. 2000 yılında açılan müzede Turgut Özal'ın ailesi tarafından bağışlanan eserleri de bulunuyor. Hafta içi her gün 08:00-17:00 arasında ziyarete açık.