SARAYBOSNA  

SARAYBOSNA Sarajevo, Bosnien-Hercegovina

Slav dillerinde, Boşnakça’da ve Batı literatüründe Sarajevo, Osmanlı Türkçesi’nde Saray, Saray ovası, Saray kasabası, Saray-Bosna veya Bosna Sarayı (Bosnasaray) adlarıyla geçer. Yugoslavya’nın dağılmasından sonra kurulan Bosna-Hersek Cumhuriyeti’nin ve Bosna-Hersek Federasyonu’nun (Boşnak ve Hırvat Federasyonu), ayrıca Saraybosna Kantonu’nun merkezi olan Saraybosna, Bosna-Hersek bölgesinin tam ortasında bulunan Bjelašnica, Igman ve Trebevič dağları arasındaki Saraybosna ovasında Bosna nehrinin Miljacka ırmağı ile birleştiği kesimde yer alır. Trebevič (1629 m.), Ozren (1452 m.), Hrasnica (1550 m.), Crni Vrh (1502 m.), Bukovik (1532 m.) ve Crepoljsko (1526 m.) gibi tepelerle çevrili olup denizden yüksekliği 537-700 m. arasındadır.

Saraybosna tamamıyla Osmanlılar devrinde kurulan bir şehirdir. Osmanlılar ilk olarak 1428-1435 yılları arasında bugünkü şehrin yakınındaki Hodidjed kasabasını ele geçirdiler. Hodidjed vilâyeti Saray ovası ile beraber 852’de (1448) tamamen Osmanlı idaresi altına girdi.

1462 yılından önce burada Bosna sancak beyi İshak Bey veya oğlu Îsâ Bey tarafından ilk müslüman yerleşimi kuruldu. Bu mahalle 922 (1516) yılına kadar Hatip mahallesi, daha sonra Eski Mahalle ve ardından Hünkâr Mahallesi şeklinde anıldı. Gazi İshak Bey burada bir saray ve Fâtih Sultan Mehmed adına Hünkâr Camii ile (862/1458) yanında bir hamam yaptırdı. Bunların 866 Cemâziyelevvelinde (Şubat 1462) düzenlenen vakfiyesinden ayrıca zâviye, mevlevîhâne, imaret, caminin karşısındaki Miljacka ırmağı üzerinde bir köprü, ırmağın karşı tarafında Kolobara Hanı, bedesten, kervansaray ve birkaç dükkânın yaptırıldığı anlaşılmaktadır (Mujezinovič, I, 17-18)

Saraybosna'nın adı, Osmanlı Devleti tarafından alınmadan önce Vrhbosna' idi.

modern şehrin ortaya çıkışı 15. yüzyılda Osmanlıların bu bölgedeki hakimiyetiyle birlikte başlar. Osmanlıların 1463'te bölgeyi ele geçirmesiyle şehirde büyük bayındırlık faaliyetleri başlar ve bunun sonucunda Saraybosna, Türklerin Avrupa'da kurduğu en büyük kent olur ve bu durum bugün de geçerlidir.[7] Saraybosna, tarihi boyunca uluslararası önemi olan birçok olay yaşamıştır: 1914 yılında I. Dünya Savaşı'nın başlamasına neden olarak gösterilen Arşidük Franz Ferdinand'ın Gavrilo Princip tarafından suikastı bu kentte gerçekleşti. Bundan 70 yıl sonra 1984 Kış Olimpiyat oyunları bu kentte yapıldı. Şehir, Bosna Savaşı sırasında dünya modern savaş tarihindeki en uzun kuşatmaya mâruz kalmıştır

Bosna Savaşı Saraybosna kuşatması

1992-1995 yıllarında Bosna Savaşı sırasında Saraybosna kuşatması büyük ölçekli yıkım ve dramatik nüfus değişimi ile sonuçlandı. Binlerce Saraybosnalı, kuşatma sırasında yapılan bombardıman altında ve çatışmalarda öldü. Saraybosna kuşatması, modern savaş tarihinin en uzun kuşatması oldu.[9] 5 Nisan 1992 ile 29 Şubat 1996 yaşanan Bosna Savaşı sırasında Yugoslav Halk Ordusu ile Sırp Cumhuriyeti'ne bağlı güçler Bosna Hersek'in başkenti Saraybosna'yı kuşattı.

Kuşatma sırasında, 1.500'den fazlası çocuk olmak üzere 11.541 kişi öldü. 15.000'i çocuk olmak üzere yaklaşık 56.000 kişi yaralandı.[10] 1991 sayımına göre kuşatması öncesinde kent ve çevresinin nüfus 525.980'di.

Günümüzde Saraybosna, bölgenin en hızlı gelişen şehirlerinden birisidir. BOSMAL Şehir Merkezi, BBI Centar ve Balkanların en yüksek gökdeleni olan Avaz Twist Tower gibi çok sayıda çeşitli yeni modern binalar inşa edilmiştir.

Ulusal ve dini bayram, festival ve tatil günleri

Kurtuluş Günü (1 Mart), Devlet Günü (25 Kasım), Saraybosna Kış Festivali, Orchestar Festivali, Belediyede Kültür Günleri, Vovi Grad Uluslararası Halk Dansları Festivali, Başçarşı Geceleri, İki yılda bir düzenlenen Akdeniz Genç Artistler, Yaz tiyatroları "Karnemi 55" Saraybosna Film Festivali, Saraybosna Şiir Günleri, Tiyatro Festivali.

11.05.2023

"Umut Tüneli" (Tunel Spasa) 1992-1995

19 Eylül 2024'de 2.kez ziyaret ettiğimiz Bosna gezimizde ilk durağımız Saraybosna'nın Bosna Savaşı'nda "dünyaya açılan" tek kapısı olan "Umut Tüneli" (Tunel Spasa) 1992-1995

Bosna Hersek'in, 1 Mart 1992'deki referandumda bağımsız bir devlet olmasının ardından 5 Nisan 1992'de Sırp birlikler tarafından kuşatılan Saraybosna, 3,5 yıl süren, geride büyük acılar ve kötü hatıralar bırakan kanlı bir savaşa tanıklık etti.

2. Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'daki en büyük katliamların yaşandığı Bosna Savaşı'nın sembollerinden olan "Umut Tüneli",

Saraybosna Havaalanı'nın altından geçer, 800 m uzunluğunda, 1 m genişliğinde ve 1.60 m yüksekliğindedir. Tünel, 300 kişinin vardiyalı çalışması ile, 4 ay 4 gün süren kazı çalışmalarının ardından 30 Temmuz 1993'te tamamlandı.

Savaş boyunca Bosna Hersek'in ilk Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç tarafından da kullanılan, tahta bloklarla ve tomruklarla desteklenen, zeminine ray döşenen bu tünel yoluyla Saraybosna'ya askeri malzeme ile silah sevkiyatı, yiyecek, mazot, ilaç ve yaralı nakli de yapıldı.

"Umut Tüneli" Bosna Savaşı için büyük önem taşıdı ve yüzbinlerce insanın hayatta kalmasına imkan sağladı.

19.09.2024 Perşembe

Mehmet Bülbül