APOLLONİOS (Tyanalı)

APOLLONİOS  (Tyanalı)

Bugün İsa'nın resmi diye çizilen aslında Tyanalı (Niğde, Kemerhisar) Apollonis'un resmidir.

Roma İmparatoru Augustus zamanında (m.ö. 27 - m.s. 14) Niğde yakınlarındaki Tyana’da (Kemerhisar), asiller tabakasından bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldiği ve Nerva zamanında (96-98) Efesos’ta öldü.

Apollonios, gerçekte ünlü Grek filozofu Pythagoras’ın (ö. m.ö. 504) fikirlerinin savunucusu olan, felsefesini ahlâk temelleri üzerine oturtmuş bir filozoftur.

Apollonios, 200 yılında yazılan biyografik eserde beşeriyetin kurtarıcısı ve olağan üstü güçlere sahip bir insan olarak tanıtılmış, sonra Septimius Severus ile Julia Domna’nın oğulları Caracalla’nın (211-217) onun adına küçük bir mâbed yaptırması ve daha sonra da Severus Alexander’ın (222-235) sarayın mâbedine heykelini diktirmesi suretiyle tanrılaştırılmıştır.

III. yüzyılda birçok tapınakta tasvirleri bulunan Apollonios’a özellikle okulunu kurduğu Efesos’ta gerçek bir tanrı gibi tapıldığı bilinmektedir.

Apollonios’un hararetle savunduğu Hint kökenli panteizm doktrini de İslâm tasavvuf ile revaç bulmuş ve yaratılmışların tamamını tanrı sayan ana prensibi Allah’ın âlemde tecellisi şeklinde yorumlanıp İslâmî akîdelerle bağdaştırılarak “vahdet-i vücûd” adıyla benimsenmiş ve özellikle Muhyiddin İbn Arabî (ö. 638/1240) tarafından sistemleştirilmiştir. Apollonios'un kendini insan suretinde tezahür etmiş tanrı olduğunu” iddia etmesine benzer biçimde, İslâm mutasavvıfları arasından da “ene’l-Hak” (ben Hakk’ım) diyen Hallâc-ı Mansûr (ö. 309/922) gibi vahdetiyeciler (vücûdiyeciler) çıkmıştır.

Araştırmacı yazar Rahmetli Aytunç Altındal Kemerhisar’da Tyanalı Apollonis ile ilgili bir konferans vermişti. Bu konferansta örnekler vererek Tyanalı Apollonis’in hayatıyla Hz İsa’nın hayatını karşılaştırmış ve Hristiyanların İsa olarak bildiği kişinin esasında Tyanalı Apollonis olduğunu anlatmıştı. Yazarın bu konuyla ilgili  "Yoksul Tanrı" isimli yazdığı bir kitabı da vardır.

Müslüman bilginlerden Razi ve Cabir İbn-i Hayyan 800 tarihinde Apollonius’un hayatı, tılsımları ve muskaları hakkında bir kitap yazarak adını ‘ Kitabul Hacer ala-Re-i- Balinius ‘ koymuşlardır. Apollonis’in ismi İslami eserlerde Balinius olarak geçmektedir.