İslamın İlk Mescidleri (630-699)

Camiler-İslamın İlk Mescidleri (630-699)

• Mescidi Hayf Medine Suudi Arabistan 632

• Mescidi Nemire Mekke Arafat Bölgesi 632

• Emevi Camii, Şam Suriye 634

• Tiberya Camii Filistin 635

• Kufa Ulu Camii, Irak yapım yılı 635/670

• Habibi Neccar Camii Antakya Türkiye 638

• Cizre Ulu Camii Şırnak 639/1155 

• Amr bin As Cami - Kahire, Mısır 640

• Larnaka Hala Sultan Tekke Camii, KKTC 648

• Rüstempaşa Camii Bolvadin 667/1902 

• Mogadişu Fahreddin Camii Somali 669

• Keyravan Ulu Cami Tunus 670

• İmam Hüseyin Camii, Kerbela Irak 680

• Sidi Ukba Camii Cezayir 686 

• Kubbetus Sahra Ömer Camii Kudüs 692

• Mescidi Aksa, Kudüs Filistin 708

• Mescidi Hayf Medine Suudi Arabistan 632

Mina’da Hz. Peygamber’in Vedâ haccında çadır kurduğu ve cemaatle namaz kıldığı yerde yapılan mescid, 842'de Abbâsî halifesi VâsikBillâh tarafından imar edilen mescid, daha sonraki devirlerde de çeşitli İslâm devletleri ve bu arada OsmanlIlar tarafından tamir edilmiştir. Suûdi hükümeti,  düzenleme sırasında Mescid-i Hayf’ı tamamen yıktırarak ek binalarıyla birlikte 25 dönümlük bir arazi üzerinde yeniden inşa ettirmiştir (1987).

• Mescidi Nemire Mekke Arafat Bölgesi 632

Arafatta vakfe öncesi öğle ve ikindi namazları cemedilerek kılındığı büyük mescid. Nemire, Arafat’ın batı tarafında küçük bir dağın adıdır.

Mescid-i Arafe ve Mescid-i İbrâhim olarak geçer. Buraya vadinin adına izâfetle Mescid-i Urene, Arafat'a izâfetle Arafat Musallâsı da denilmiştir. Mescidi Suûdî Hükümeti bir kaç defa yenilenmiştir. Bugün toplam 64 kapısı olan mescidin 300.000 kişi kapasitesi vardır.

• Emevi Camii, Şam Suriye 634

Şam’daki Emevi Cami, daha önceleri bir kiliseyken, Roma İmparatoru I. Konstantin zamanından beri Vaftizci Yahya'ya adanmış Hristiyan bazilika, Ebu Ubeyde bin Cerrah'ın gözetimi altında 635 yılında yapıya eklemelerle camiye çevrildi. 70 yıl boyunca aynı yapı hem kilise hem de cami olarak iki dinin ibadethanesi olmuş; Müslüman nüfusun zaman içinde artması sonucu tamamı camiye çevrilmiştir. Ayrıca burada Hz. Yahya, Peygamberimiz'in torunu Hz. Hüseyin ve Kudüs fatihi  Selahaddin-i Eyyubi’nin kabirleri bulunur.

Bu cami Hıristiyanlığa karşı zafer kazanmanın bir simgesi gibi görülüyor. Öte yandan bu cami adından ötürü Emeviler dönemine duyulan sevgi ve hayranlığın da bir simgesi. Nitekim bu yapı, Emeviler döneminde cami haline getirildi. 

Yezit, Kerbela'da peygamberimizin torunu Hz. Hüseyin'i katlettirince kafasını getirtti, Şam halkına gösterdi, aşağıladı ve bu daha sonra bu camide sakladı. Dolayısıyla bu cami aynı zamanda Emevi - Haşimi mücadelesinde Emevilerin "zaferini" simgeliyor. Emevi - Haşimi mücadelesi bir başka ifadeyle tarihte Sünni - Alevi mücadelesi olarak nitelendi. 

• Tiberya Camii Filistin 635

Caminin kalıntıları, orijinal olarak Bizans döneminden olduğu belirlenen bir yapının kalıntılarının altında bulundu. MS 635 gibi (7 yy.) gibi erken bir tarihte, Levant’ı fetheden Müslüman ordularının komutanı olan Hz. Muhammed’in sahabesi Şurahbil b. Hasan 635’te fethettiğinde Tiberya’da bir cami kurduğu tarihi kaynaklarda geçmektedir.

• Kufa Ulu Camii, Irak yapım yılı 635/670

Sa'd bin Ebi Vakkas inşa ettirmiştir. 670' de tamamlanmıştır. Günümüzde 11.000 m2.lik bir alanı kaplar. Caminin erken dönem İslam tarihi açısından önemi büyüktür. Hz Ali'nin burada şehit edildiğine inanılır. Emevilere karşı ilk Abbasi direnişinin temeli bu mescidde atılmış, ilk Abbasi halifesi Seffah burada kılıç kuşanarak halife olmuştur. Müslim bin Akil, Hani bin Urve ve Muhtar es-Sekafi'nin mezarları buradadır. Özellikle Şii mezhebi için de önemli yerlerinden biridir. Irak'ın Kufa kentinde bulunmaktadır.

• Habibi Neccar Camii Antakya Türkiye 638

Hatay’ın en büyük ilçesi olan ve eski Antakya’da bulunan Kurtuluş Caddesindedir. Antakya'nın M.S. 636 yılında Hz. Ömer'in komutanlarından Ebu Ubeyde Bin Cerrah tarafından fethedilmesi ile birlikte inşa edilen Habib-i Neccar Camii Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde inşa edilen en eski camii olarak bilinir. Habib-i Neccar M.S. 40 yıllarda Antakya’da yaşamış Hz. İsa’nın havarilerine inanan ve bu uğurda canını veren bir Hristiyan marangozdur...11. yüzyılda Memlüklüler döneminde yeniden inşa edilmiş; 19. yüzyılda Osmanlı mimarisi tarzında yenilenmiştir. Hem Müslümanlar hem de Hıristiyanlar tarafından da ziyaret edilen, ortak dinsel mekandır. Cami, 6 şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerinde ağır hasar almıştır.

Girişindeki türbenin Hristiyanlığı yaymak için Antakya'ya gelen Yahya (Barnabas) ve Yunus (Pavlos) adlı havarilere; kuzeydoğu köşesinde yerin 4 metre altındaki mezarın ise onlara inanan ilk kişi olduğu düşünülen Habib-i Neccar’a ait olduğu varsayılır. (MS 40).

• Cizre Ulu Camii Şırnak 639/1155

Şırnak ilinin Cizre ilçesinin merkezindeki Dağkapı Mahallesi'nde yer alır. VII. yüzyılda, Anadolu'ya İslamiyet'in girdiği ilk yıllarda kiliseden camiye dönüştürülmüş bir yapıdır. Caminin sekiz kitabesi bulunur. 

Bu kitabelerden Abbâsiler döneminde onarım gördüğü, Zengi Atabeyi Baz Şah’ın oğlu Emir Ali Sencer tarafından 1160 yılında caminin yeniden inşa edildiği, 1203 ve 1284 yıllarında da onarımlar gördüğü anlaşılır. 

Cami, Cumhuriyet devrinde 1946 yılında onarılmış; 2007 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir. Ama 2007'de ki yapılan restorasyon çalışmalarının aslına uygun yapılmadığının belirlenmesi üzerine valilikçe hazırlanan "Şehr-i Nuh Diriliyor" projesi kapsamında 2013'te yeniden restorasyon çalışmalarına başlandı. Yapı, bakım görmek üzere 2020 yılında yeniden ibadete kapandı. 

Caminin Metal Kapısı üzerinde yer alan tunç kapı tokmakları iki ejderin ortasında görülen aslan başı şeklindedir. Ejderlerin, kuyrukları birbirine bağlıdır ve kuyruk uçlarında kartal başları bulunur. Bu tokmakların, dönemin fizikçi ve sanat adami El- Cezeri 'nin eseri olduğu düşünülür. Kapı tokmaklarından biri 1969’da yurt dışına kaçırılmıştır, Kopenhag David Samling Müzesi'ndedir. Diğeri ise 1976 yılından beri İstanbul Türk ve İslâm Eserleri Müzesi’nde sergilenmektedir

• Amr bin As Cami - Kahire, Mısır 640 

Mısır’da ve Afrika’da inşa edilen ilk camidir.

Eski Mısır’ın başkenti Fusfat’ta kurulmuştur. Cami, İslam ordusunun komutanı Amr bin Âs’ın fetih için geldiği bu topraklarda tam olarak çadırını kurduğu yere yapılmıştır. O dönem küçük bir mescit şeklinde yapılan caminin köşesinde Amr bin Âs’ın oğlu Abdullah’ın mezarı bulunmaktadır. 600 yıl boyunca İslami ilmin merkezi olmuş, 20. yüzyıla kadar da  İslam aleminin en büyük dördüncü camisi olmuştur.

• Larnaka Hala Sultan Tekke Camii, KKTC 648

MS 648 Kıbrıs'a yapılan ilk Arap akınları sırasında Peygamber Efendimizin annesi Hazreti Amine’nin süt kardeşi ve akrabası olan, “Hala Sultan” diye bilinen Ümmü Haram Binti Milhan'ın vefat ettiği yere yapılan Cami, 1787-1816 yılları arasında yeniden inşa edilmiş. Camiyi, Larnaka tuz gölü ile birlikte selvi ve palmiye ağaçlarından oluşan bir koru çevreler. Alandaki binaların kalıntıları MÖ 6. ve 1. yüzyıllar arasına kadar uzanıyor.

• Rüstempaşa Camii Bolvadin 667/1902

Bolvadin Çarşı Caminin bulunduğu mahallede 667 yılında Ebu Eyüp El-Ensari,

konaklamış ve "Ya Rabbi bu topraklar İslam Beldesi olsun" demiştir. Bu söz üzerine Emir Mengüç Bey tarafından 1107-1116'da Kutlu Mescid yeniden inşa ettirilmiş daha sonra yıkılarak aynı yere Süleyman oğlu Mehmet Bey tarafından 1320'de Eşrefoğlu Camii ve Külliyesini yaptırmıştır. Aynı cami yıkılarak 1553' de Kanuni Sultan Süleyman'ın damadı Diyarbakır Beylerbeyi Rüstem Paşa, eşi Mihrimah Sultan'in isteği üzerine camii, medrese, bedesten han ve hamamı Mimar Sinan'a inşa ettirmiş. 1890'da ki depremde hasar gören camii yıkılmış 1902'de Afyonlu Mimar George Parmakyan tarafından 1000 m2 alana inşa edilen camiye 1914 yılında son cemaat mahalli ilave edilmiştir. Cami avlusundaki iki adet Mevlevi şeyhi türbeleri de kaldırılmiştır.

• Mogadişu Fahreddin Camii Somali 669

Mescid-i Kıbleteyn'den (Somali) sonra Somali'deki en eski ikinci camidir . Şehrin en eski bölgesi olan Hamar Weyne'de (büyük Hamar) Mogadişu'da yer almaktadır. Afrikada en eski 7. cami olduğuna inanılıyor. Mogadişu Sultanlığı'nın ilk padişahı Fahreddin hanedanından Sultan Ebu Bekir Fahreddin tarafından yaptırılmıştır.

• Keyravan Ulu Cami Tunus 670

Kairouan şehrinde Emevi valisi Ukbe bin Nafi tarafından hicri 50'de yaptırılmıştır. Cami birkaç kez yıkılıp sonra yeniden inşa edilmiş olsa da bugünkü yapısı orijinal caminin yerinde duruyor. Şehrin bir tür sembolik binası olan Ulu Cami, Müslüman Batı'nın en eski türbesi ve en önemli camisi olarak kabul edilir. Buradaki Kairavan eğitim merkezi aynı zamanda ilk ve en büyük İslam üniversitelerinden biridir.

• İ. Hüseyin Camii, Meşhed, Kerbela Irak 680 

Kapasite 700 bin, alan 1 milyon m2.

Peygamberimiz'in torunu Hz. Hüseyin’in mezarı etrafına inşa edilmiştir. Bu yüzden Müslümanlar için çok önemli bir camidir. Değerli madenlerle süslenmiştir. Minareleri ve kubbesi saf altın kaplamadır. Camide bulunan Hz. Hüseyin türbesi de altın ve gümüşle kaplanmıştır.

Sidi Ukba Camii Cezayir 686 

Biskra yakınlarındaki Sidi Ukba köyünde bulunan tarihi bir camidir. Türbe 686 yılında Mağrip'in Müslümanların fethinde önde gelen komutanlardan biri olan Sahabe Ukbe ibn Nāfi'nin eserini barındırmak için kurulmuş, bu Cezayir'deki en eski Müslüman anıtıdır. Cami, türbenin etrafına inşa edilmiş ve yüzyıllar boyunca birçok kez yenilenmiştir. `Uqbah ibn Nāfiʻ, Atlas Dağları'ndaki zaferle sonuçlanan Vescera Muharebesinden dönüşünde, 683'de Berberi Hristiyan kralı Kusayla ibn Lamzah'ın ordusu tarafından Thouda kasabası dışında bir pusuda şehit edildi. Sidi Okba köyüne defnedildi ve daha sonra anısına cami onun üzerine inşa edildi.

• Kubbetus Sahra Ömer Camii Kudüs 692

Kudüsde kutsal kaya üzerinde yer alan, ortası kubbeli sekizgen yapı. Geçmişte Ömer camii olarak bilinen yapı, Kudüs'ün Eski Şehrindeki Tapınak Dağı'nda bulunan bir ibadethanedir. 691-692'de Emevî Halifesi Abdülmelik'in emriyle, MS 70'te Roma'nın Kudüs Kuşatması sırasında yıkılan İkinci Yahudi Tapınağı'nın bulunduğu yerde yapıldı.

Fatımiler döneminde Kubbet-üs Sahra' nın önüne yerleştirilen seccade şeklinde bir taş vardır. 

• Mescidi Aksa, Kudüs Filistin 708

Kapasite 400 bin, alan 150 bin m2. İlk  başta 7. yüzyılda Halife Ömer tarafından yaptırılan basit bir mescit iken, yarım asır sonra yapı yeniden inşa edilmiştir. Kudüs'te en güzel iki cami vardır: biri altın kubbeli, diğeri gri kubbeli. Birincisi "Sahra Kubbesi", ikincisi ise üçüncü en önemli Müslüman tapınağı olan El-Aksa Camii veya Ömer Camii olarak adlandırılır. 5 bin kişiliktir.

Mescid-i Aksa diye bilinen altın renkli kubbesi olan mescit Kubbetüssahra'dır.

Mescid-i Aksa ise onun yakınında, gri renkli kubbesi olan eski mabettir.

Beytül Makdis, Süleyman Mabedi'nin ise ancak temelinden bazı kalıntılar kalmıştır.

Yahudiler bu mescitleri yıkıp, Süleyman Mabedi'ni tekrar inşa etmek istiyorlar.