Suriye Tarihi

Suriye Tarihi

Özgür Suriye (!)

Suriye İç Savaşı, 2011 yılında Arap Baharı'nın etkisiyle başladı. Savaş, milyonlarca insanın yerinden edilmesine, yüz binlerce insanın hayatını kaybetmesine neden oldu.

Suriye'de 2020'den beri muhaliflerin ciddi bir eylemi yoktu. 27 Kasım 2024'te yaşanan gelişmelerle 8 Aralık 2024 tarihinde 61 yıllık iktidarda olan Baas rejimi ve 53 yıllık Esad ailesi iktidarı yıkılarak özgürlük günü ilan edildi. Başar Esad ailesiyle birlikte Rusya'ya kaçtı. Rusya Esad'a sığınma hakkı tanıdı. Zaten Uzun yıllar boyunca Esad'ın temel destekçileri İran, Hizbullah ve Rusya idi.

Arap Sosyalist Baas Partisi (Esad rejimi), Suriye'de 1963'te darbeyle iktidara geldi. 1970 yılında parti içi darbeyle Beşşar Esad'in babası Hafız Esad, iktidarı ele geçirerek, 1971'de Suriye'nin 18. Devlet Başkanı oldu (1971-2000).

Beşar Esad 11 Eylül 1965'te Şam'da doğdu. 1988'de Londra'da göz doktoru oldu, babası 10 Haziran 2000'de ölünce (ağabeyi Basil Esad 1994'de trafik kazasında ölmüştü) Baas rejiminin başına geçti, 19. Suriye devlet başkanı oldu (17.07 2000-08.12.2024).

Beşar’ın dedesi Ali Süleyman, 1927’de aile soyadını “Vahş" (vahşi) iken "Esad" (Aslan) olarak değiştirmişti. Lazkiye'de yoksul bir Alevi ailesi idi. Beşar, Anisa Mahluf ve Hafız Esad’ın üçüncü çocuğuydu. Beş kardeşten ikisi erken yaşta hayatını kaybetti: Büşra bebekken öldü, zihinsel engelli Mecdel ise 2009’da “uzun bir hastalık” sonrası yaşamını yitirdi.

Suriye'deki Bazı Muhalif Gruplar:

1. Suriye Millî Ordusu (SMO)

Suriye İç Savaşında Beşar Esad rejimine karşı savaşan muhalif grupların birleşmesiyle 2011 yılında Türkiye'nin desteğiyle kurulan bir koalisyondur. Önceleri adı Özgür Suriye Ordusu (ÖSO) idi. Sayıları 50 binden fazla Suriyeli Arap ve Türkmenlerden oluşuyor. SMO, Türkiye'nin Suriye'de gerçekleştirdiği Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı ve Barış Pınarı harekâtlarında Türk Silahlı Kuvvetleri ile birlikte hareket etmiştir.

2. Hey’etu Tahrîri’ş-Şâm (HTŞ)

Örgütün geçmişi El Kaide'nin Suriye'deki uzantısı olan Nusra Cephesi'ne dayanıyor. HTŞ 2016 yılında Nusra Cephesi'nin El Kaide ile resmi bağlarını kopardı ve 2017'de kuruldu. Grup, Ebu Muhammed el-Cevlani liderliğinde Suriye'nin kuzeybatısındaki stratejik bölgelerin kontrolünü elinde tutuyordu.

Birleşmiş Milletler, ABD ve Türkiye gibi ülkeler HTŞ’yi hâlâ El Kaide bağlantılı bir örgüt olarak değerlendirerek terör listesinde tutmuşlar.

3. Suriye Demokratik Güçleri (SDG)

Kürtlerin liderliğinde Ekim 2015'te IŞİD'e karşı mücadele amacıyla, Kürt, Arap, Süryani, Ermeni ve Türkmen savaşçılardan oluşan geniş bir koalisyondur. (tahmini 150 bin kişi)

SDG’nin en büyük bileşeni, Halk Koruma Birlikleri (YPG) ve Kadın Koruma Birlikleri'dir (YPJ). SDG Suriye topraklarının dörtte birini, bu bölgelerde yaşayan yaklaşık 3 milyonluk bir nüfusu kontrol ediyordu.

4. Irak ve Şam İslam Devleti (IŞİD)

1999'da  Ebu Bekir el-Bağdadi liderliğinde (hilâfet devleti) diye kurulan, ağırlıklı olarak Afrika, Irak ve Suriye'de etkinlik gösteren, bu bölgede hilâfet devleti kurmak amacıyla güvenlik güçlerine ve sivillere karşı eylemler yapan yasa dışı, silahlı ve ele geçirdiği topraklardaki meşruluğu hiçbir ülke tarafından devlet olarak tanınmayan Selefi cihatçı örgüttür. Örgütün şimdiki Lideri Ebu Hafs el-Haşimi el-Kureyşi'dir.

5. PKK, PYD

PKK, 27 Kasım 1978'de Lice'nin Fis köyünde resmen kurulan ve Türkiye’ye karşı ilk önemli eylemini 1984'de Siirt Eruh’ta gerçekleştiren bir terör örgütüdür. İlk kurulduğu yıllarda kendini Marksist, Leninist olarak tanımlasa da daha sonra karakter ve hedef değiştirmiştir.

PKK’yı terör örgütü olarak tanıyan ilk ülke 1984 yılında  İsveç’tir ve bu kararları Olaf Palm cinayeti ile sonuçlanmış, PKK cani yüzünü göstermiştir. ABD Dışişleri Bakanlığı, Ekim 1997'de PKK'yı yabancı terör örgütü ilan etmiş, ayrıca ABD, Dışişleri Bakanlığı 2003'te yaptığı açıklamada, PKK'nın her ne isim altında olursa olsun terör örgütü olarak kabul edildiğini açıklamıştır. AB ise PKK’ya 2002 yılından itibaren terör örgütleri listesinde yer vermiştir. Duran Kalkan ve Cemil Bayık, 2014 yılında PKK'nın terör listesinden çıkarılması için Avrupa Adalet Divanı'na başvurmuşsa da, Adalet Divanı PKK’nın  AB Konseyi'nin terör örgütü listesinde tutulması gerektiğine hükmetti ve başvuruyu reddetmiştir. İngiltere, Japonya, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda ve  Kazakistan PKK’yı terör örgütü olarak ilan eden diğer önemli ülkelerdir.

PKK’ın terör olarak ilan edilmiş olması, ABD’nin Ortadoğu’da ve özellikle Suriye’deki hareketlerini çok kısıtlamıştır. Bu sebeple PYD, 17 Ekim 2003’te PKK terör örgütü elebaşı Abdullah Öcalan’ın İmralı’dan verdiği talimatlar ve PKK 8. Kongresi’nde; ‘Türkiye, İran, Irak ve Suriye’de de yeni isimlerle örgütlenme kararları alınarak kurulmuştur.

2011'de Suriye'de iç savaş başladığı zaman PYD’de  de 2012'de Halk Savunma Birlikleri (YPG) adı ile silahlı örgütünü oluşturduğunu duyurmuştur.

Suriye Tarihi:

Bronz Çağı

Amoriler, Akad İmparatorluğu, Aramiler, Kenanlılar, Eski Asur dönemi, Orta Asur dönemi, Ebla, Yamhad, Katna, Mari, Ugarit,

Bronz Çağı Çöküşü

İlk Çağ

Aram-Şam, Geç Hititler, Yeni Asur İmparatorluğu, Yeni Babil İmparatorluğu, Eber-Nari, Seleukos İmparatorluğu, Part İmparatorluğu, Roma Suriyesi, Palmira İmparatorluğu, Bizans Suriyesi

Orta Çağ

Müslüman fethi (636), Biladü'ş-Şam, Tolunoğulları, İhşîdîler, Zengiler, Hamdânîler, Mirdasoğulları, Fâtımîler, Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Haçlı devletleri, Urfa Kontluğu

Antakya Prensliği, Trablus Kontluğu, Eyyûbîler (1174-1260), Memlûk Devleti (1260-1516)

Yeni Çağ

Osmanlı Suriyesi (1516-1918)

Modern

Suriye Arap Krallığı (1920), Fransız Mandası

Suriye Federasyonu (1922-25), Suriye Devleti (1925-30), Manda Yönetimindeki Cumhuriyet (1930-46), Bağımsız 1. Cumhuriyet (1946-50),  2. Suriye Cumhuriyeti (1950-58, 1961-63), Birleşik Arap Cumhuriyeti (1958-61), Baasçı Suriye (1963– 8 Aralık 2024)

9 Aralık 2024 Pazartesi

Mehmet Bülbül