Umay Ana ve Ayızıt Kimdir?

Umay Ana ve Ayızıt Kimdir?

Umay kelimesi öz Türkçe ummak, dilemek, korkutmak kökü olan um / om kök sözcüklerinden türemiştir. Aynı zamanda etene yani plasenta anlamı da vardır. Yine bu kökten türeyen umaç, hedef anlamına gelir. Omay ise seçkin anlamındadır. Moğolca umay, rahim anlamına gelmektedir. Yani tüm bu anlamlara baktığımız zaman umay ile doğurganlık her zaman ilişkili anlama sahip olmuştur.

Göktürk Yazıtlarından bir tanesi Tonyukuk Yazıtı’nda Umay Ana isminden bahsedilir. 8. yüzyılda Göktürk alfabesiyle yazılmış olan yazıtın toplamdaki 38. satırında Umay Ana’dan şu sözlerle bahsedilmektedir;

“Gelenler zor dediler ama hissetmediler. Galiba Tanrı Umay, Kutsal Yer ve Su yardımcı oluverdiler. Niye kaçıyoruz?”

Umay Ana bazı yaratılış hikayelerinde Ak Ene olarak da anılır. Çünkü o yalnızca doğmamış çocukların, yeni doğum yapmış lohusa kadınların ve ergenliğe kadar çocukların koruyucusu değil, aynı zamanda çocuk verebilen bir güçtür. Yakut Türklerinde çocuğu olmayan çiftlerin şamanlar aracılığıyla Umay Ana’dan çocuk istediği bilinmektedir. Yakut Türkleri arasında Umay Ana, Ayısıt olarak anılan bir tanrıçadır. 

Pek çok dini ve mitolojik figür gibi Umay Ana da göklerde yaşamaktadır. Umay Ana, yeryüzüne bir kuş olarak iner. Bu kuş, sayısız esere konu olmuş ve cennet kuşu olarak da adlandırılan huma kuşudur. 

Ayızıt Kimdir?

Türk mitolojisinde doğurganlık, güzellik ve koruyucu ruhların tanrıçası olarak bilinir. Kadınların ve çocukların hamisi olan bu kutsal figür, insanlara mutluluk, bereket ve şifa getirir. Kanatlı bir ruh olarak tasvir edilen Ayızıt, aynı zamanda iyiliğin ve ilhamın kaynağı olarak kabul edilir.

Türk mitolojisinde aşk ve güzelliğin yaratıcısı ve denetleyicisi olarak kabul edilen Ayızıt, aynı zamanda çocukların ve annelerin koruyucusudur. Kadim Türk topluluklarında, doğum yapacak kadınların ve yeni doğan bebeklerin Ayızıt’ın himayesine bırakıldığına inanılırdı. Bunun yanı sıra, bereketin ve yaşamın sürekliliğini sağlayan bir tanrıça olarak, toplumun manevi dengesinde önemli bir rol oynardı.