At eti yemenin hükmü 

At eti yemenin hükmü

HANEFÎ MEZHEBİNDE AT ETİ YEMEK Helal mi ?

عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ ، عَنِ الْهَيْثَمِ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا ، أَنَّهُ كَانَ يَكْرَهُ لُحُومَ الْخَيْلِ ، وَيَقْرَأُ هَذِهِ الآيَةَ : وَالْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا

1067- Ebû Yûsuf, Ebû Hanîfe’den, o el-Heysem’den, o İkrime’den şöyle rivâyet etmiştir:

İbn Abbâs (ra), at eti yemeyi mekrûh görür ve şu ayet-i kerîmeyi (Nahl-8) okurdu: “At, katır ve eşek binmeniz ve zinet içindir.”

(İmam Ebû Yusuf, Kitâbü'l-Âsâr, hadis no: 1067)

Açıklama:

İmam Muhammed der ki: “Bu, Ebû Hanîfe’nin görüşüdür. Biz ise bu görüşü almayız. Biz, at etinin yenilmesinde bir sakınca görmeyiz. At etinin helal olduğu hakkında birçok hadis ve eser rivâyet edilmiştir.”

Hâlid b. Velîd (ra) şöyle rivâyet etmiştir: Hayber günü Resûlullah (sav)’le berâber cihâd ettim. Yahûdîler geldiler ve insanların/Müslümanların mallarını talan ettiklerinden şikâyet ettiler. Bunun üzerine Resûlullah (sav) şöyle buyurdu:

“Dikkat ediniz! Haksız yere anlaşmalı olduklarımızın mallarını almayın/helâl değildir. Size; ehli eşek, katır, at, azı dişi olan yırtıcılar ve pençesi olan her yırtıcı kuş haram kılındı.”

(Bkz: Ebû Dâvûd, 3790)

At etinin yenmesi İmam Ebû Hanîfe’ye göre mekrûh, İmameyn’e (Ebû Yusuf ve Muhammed b. Hasan) göre ise mekrûh değildir. Acaba İmam Ebû Hanîfe, at etinin mekrûh olduğunu söylerken bunun tahrîmen mekrûh olduğunu mu yoksa tenzîhen mekrûh olduğunu mu kastetmektedir?

İmam Kâsânî (ö. 587/1191) der ki: “At etinin yenmesinin tahrîmen mekrûh olduğuna dâir olan rivâyeti Hasan b. Ziyâd, İmam Ebû Hanîfe’den nakletmiştir. Ancak İmam Ebû Hanîfe’den yapılan rivâyetin zâhirine bakılırsa “Ebû Hanîfe, at etinin yenilmesini mekrûh görmüştür” şeklindedir. Mutlak/genel olarak haram dememiştir. Çünkü bu konu hakkında gelen hadîsle ihtilaflıdır. Selef uleması da bu meselede ihtilaf etmişlerdir. İmam Ebû Hanîfe de harama düşme tehlikesinden dolayı ihtiyâten mekrûh demiştir.”

(Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’, V, 39.)

İmam Kâsânî bu sözleri ile sanki tenzîhen mekrûh olduğu görüşündedir.

Allâme İbn Âbidîn (ö. 1252/1836) der ki: “At etinin yenilmesi tenzîhen mekrûhtur. Bu, Zâhiru’r-Rivâye’dir. El-Kifâye kitabında da böyledir. Fahru’l-İslâm Pezdevî’nin zikrettiğine göre sahîh olan görüş de budur.”

(Bkz:İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, IX/508.)

İmam Muhammed Enver Şâh el-Keşmîrî (1875-1933) de at etinin yenilmesinin tenzîhen mekrûh olduğu görüşündedir. 

Ayrıca son asrın büyük muhaddis ve fakîhlerinden İmam Kevserî de aynı kanâattedir. (Bkz: Keşmîrî, Feyzu’l-Bârî, IV/342;

Kevserî, en-Nüketü’t-Tarîfe, I/232.)

AT ETİNİN YENİLMESİNİN HÜKMÜ;

Şafiî mezhebine göre at eti helaldir.  Bu konuda Arap atları ile diğerleri arasında fark yoktur. Çünkü Buharî ve Müslim’de, Câbir’den rivayet edildiğine göre Resûlullah ﷺ Hayber’in fethedildiği gün evcil eşeklerin etini yemeyi yasaklamış, at etlerinin yenmesine ise izin vermiştir (¹)

Yine bu iki eserde Esma radiyallahu anha’dan şu ifade nakledilmiştir: “Biz, Resûlullah ﷺ zamanında Medine’de iken bir at kestik ve yedik. (²)

Hâlid bin Velid’den at etlerini yemenin yasaklandığına dair rivayete gelince; İmam Ahmed bin Hanbel ve başka hadis âlimleri bu rivayetin münker olduğunu söylemişlerdir. Ebü Davud bu rivayetin mensub olduğunu söylemiştir.

At etini yemenin haram olduğuna dair “atları, katırları ve eşekleri binmeniz ve zinet olarak yarattık” [en-Nahl, 16/81 âyeti delil olarak ileri sürülmüştür. Bu âyette, yüce Allah kendi lütfunu ifade ederken [atın yenmesinden değil binilmesinden] söz etmiştir. imam Beyhakî ve başka âlimlerin belirttiği üzere bu delillendirme reddedilir; çünkü âyetin Mekke’de indirildiği konusunda ittifak bulunmaktadır. Oysa eşek etlerinin Hayber’de hicretin yedinci yılında haram kılındığı konusunda ittifak vardır. Bu da gösteriyor ki ne Hz. Peygamber ﷺ ne de sahabe bu âyetten eşeklerin ya da diğer hayvanların haramlığını anlamışlardır. Şayet bu âyet atların haramlığına delalet etmiş olsaydı o zaman eşeklerin haramlığına da delalet etmiş olurdu. Oysa Hz. Peygamber ﷺ ve sahabe (Ra) eşek etinden uzak durmamışlar(yemişler),  bu durum Hayber'in fethine kadar sürmüş ve eşek etleri o zaman haram kılınmıştır. Ayrıca âyette yalnızca binme ve süslenmenin zikredilmesi bunun dışındaki şeylerin olmadığı anlamına gelmez. Ayette bu ikisinin özellikle belirtilmesi at bulundurmanın en büyük amacını ifade ettiği içindir. Nitekim [yenilmesi haram olan şeyleri belirten âyette domuzla ilgili olarak] “ölmüş hayvan, kan ve domuz eti size haram kılındı” (³) buyrulmuştur; çünkü domuzun elde bulundurulma sınırı en büyük amacı etidir. Oysa âlimler domuzun iç yağlarının, kanının ve diğer organlarının da haram olduğu konusunda icma etmişlerdir!“

DİPNOTLAR;

1) Buharî, meğazî, 4219 / Müslim, Sayd ve zebaîh, 4997

2) Buharî, zebaîh ve Sayd, 5510 / Müslim, Sayd ve zebaîh, 4999

3)  [el-Mâide süresi, 5/3]

[ KAYNAKLAR; MUĞNİL MUHTAÇ, MARİFETÜ'S SÜNEN  VEL-ÂSAR, FETHÛ'L MUÎN, KİFAYETUL EHYAR,  İANETUT TALİBİN, TENVİRUL KULUB, UMDEDUS SALIK ]

AÇIKLAMA; 

* Eşşek eti ise yazıda da geçtiğine göre haramdır.

* At etinin helal olması şer'i usullere göre kesilmesine bağlıdır. aksi takdirde leş olur yenmez.