ZEYNELÂBİDÎN, Ayaz Ata, Ded Moroz ve Aziz Nikola 

ZEYNELÂBİDÎN, Ayaz Ata, Ded Moroz ve Aziz Nikola

ZEYNELÂBİDÎN (زين العابدين): Ebü’l-Hasen Alî b. Hüseyn b. Alî b. Ebî Tâlib (ö. 94/712)

Müslümanların Noel Babadan önce gerçek bir yardım severliğin örneği olan, Sevgili Peygamberimizin torunu Zeynelabidin'i  tanımaları gerekirdi.  Geceleyin fakirlere sırtında yiyecek taşıması onun zühdüne, takvâsına ve cömertliğine örnek teşkil ediyor.

İmam Zeynel Abidin, her daim fakirlere, ihtiyacı olanlara yardım ediyordu. Fakat bu yardımı alanlar mahcup olmasın, kendisini yanlış anlamasınlar diye geceleri yüzüne nikap sürerek, kim olduğunu söylemeden yapardı. Fakirler bu cömert insanın kim olduğunu hep merak etmişler ama bir türlü öğrenememişlerdi. Ta ki Zeynel Abidin'in vefatına kadar. Çünkü onun vefatından sonra kimse kapılarını çalmadı ve böylece onlar da kendilerine yardım edenin Zeynel Abidin olduğunu öğrenmiş oldular.

Zeynelabidin, İsnâaşeriyye’nin dördüncü ve İsmâiliyye’nin üçüncü imamı kabul edilen tâbiî'ndendir.

Medine’de doğduğu kabul edilir. Babası Hz. Hüseyin; Annesi;Sülâfe, Selâme ve Gazâle adlarıyla bilinen son Sâsânî hükümdarı III. Yezdicerd’in kızı Şehrbânû’dur.

94 yılı Rebîülevvel ayında (Aralık 712) Medine’de vefat etti ve Bakī‘ Mezarlığı’nda amcası Hasan’ın yanına defnedildi. Şiîler onun Halife Hişâm b. Abdülmelik tarafından zehirlendiğini öne sürer. Vefat ettiği yıl içinde birçok fakihin ölümünden dolayı bu yıla “senetü’l-fukahâ” denilmiştir. Çocuklarının sayısı hakkında on dokuz (dört kız, on beş erkek), on yedi (on erkek, yedi kız), dokuz (hepsi erkek) ve sekiz (hepsi erkek) gibi rakamlar verilir. Kaynaklarda çoğu câriyelerinden doğmuş on üç erkek çocuğunun adı kaydedilir. On iki imamın beşincisi Muhammed el-Bâkır ile Zeydiyye’nin kurucusu sayılan Zeyd bunlar arasındadır (Aʿyânü’ş-Şîʿa, I, 629-630; UDMİ, XIV/2, s. 85).

Resûl-i Ekrem’in ve Hz. Hüseyin’in neslini devam ettirdiği için “Âdem-i Âl-i abâ” ve “Ebü’l-eimme” diye zikredilmiştir. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehid edilen büyük oğlu Ali’den (el-Ekber) ayırt edilmesi için Ali el-Asgar adıyla da bilinir. Kerbelâ faciasından sağ kurtulan tek Hüseyin evladıdır. Çünkü üç kardeşi de Kerbela vakıasında şehit olmuştu.

------------------------------------------

NARDUGAN BAYRAMI

Nardugan, her yıl 21 Aralık'ta Türkler arasında kutlanan bir bayramdır.

Nardugan, Moğol dilindeki Nar (Güneş), Türk dilindeki Tuqan (Doğan) sözcüklerinden oluşmuştur.

İnanışa göre gece ve gündüz durmadan bir mücadele içindedir. Gecelerin kısalıp gündüzlerin uzamaya başladığı 21 Aralık günü, gece ile gündüz savaşır. Türkler de Güneş önemli bir kavram olduğu için gündüzün geceyi yendiği gün sevinçle karşılanır.

Bu bayramda 'Ayaz Atı' denilen Noel Baba'ya benzeyen bir karakter vardır. Hatta Noel Baba efsanesinin bu karakterden ortaya çıktığı inanılır. Kimi kültürlerde kışın soğukta ortaya çıkan ve kimsesizlere, açlara yardım eden bir evliyâdır.

Orta Asya Türk mitolojilerinde, özellikle Kazaklarda ve Kırgızlarda “Soğuk Tanrısı” ya da “Ayaz Han”, “Ak Ayaz” olarak da tanınır. Ay ışığından yaratılması nedeniyle ayaz yani soğuk havaya neden olduğu için Ayaz Ata adını almıştır. Azerbaycan'da Şaxta Baba olarak bilinir. Torunun adı ise Qar Qızı ("Kar Kızı")'dır. Yeni yılda çocuklara hediye dağıtır.

Ren geyiği yani Sagun’un ana vatanı Orta Asya’dır. Ayaz Ata bu geyiğin çektiği kızağa biner. Bu geyiğin sonraları Hristiyan dünyasında sembol olan Noel baba geyiği olarak kullanılma ritüelinin kökeni Orta Asya’dır.

Özellikle, 22 Aralık’ta büyük bir mücadele ile gündüzün geceyi yenmesi zaferini akçam ağacının etrafında kutlayan Şaman Türkler, bu gelenekle, güneşin zaferini dolayısıyla güneşin yeniden doğuşunu kutlarlardı.

Ailecek özel bir yemek yiyip, şarkılar söyleyerek eğlenilir ve günün yeniden doğuşu kutlanılır.

-------------------------------------------

Noel (Christmas) günleri; hristiyanların sonradan uydurup bayram olarak kutladığı günlerdir.

Allah Teâlâ müslümanları bu yanlışlıklardan muhafaza eylesin yanlışta olanlara da hidayet nasib eylesin...

Noel, Hz. İsa’nın doğumunun kutladığı bir Hristiyan bayramıdır. Doğuş Bayramı, Kutsal Doğuş veya Milat Yortusu olarak da bilinir.

Noel her yıl 25 Aralık’ta kutlanır bazı ülkelerde kutlamalar 24 Aralık’ta Noel arefesiyle başlar, 26 Aralık akşamına kadar sürer. Ermeni Ortodoks Kilisesi Hz. İsa’nın doğumunu 6 Ocak’ta kutlar. Noel, Hristiyanlar için Hz. İsa’nın doğum günü olarak kabul edilen ve “Kurtarıcı Mesih” olarak nitelendirilen bayramdır.

Noel kutlamalarının tarihi:

25 Aralık Yule kutlaması, gündüzlerin kısa olduğu İskandinav ülkelerinde yılın en kısa “gündüz”ünde yapılan bir pagan kutlaması idi. Papa I. Julius tarafından 25 Aralık tarihi İsa’nın doğumu olarak ilan edilmiş ve Kış Dönümü bayramı olan Yule artık Noel adını alarak Hristiyanlaşmaya başlamıştır. Özellikle çam ağacı süslemesi, ve mum geleneği hıristiyan Avrupa’ya geçmiş, farklı ışıklandırma yöntemleri, Noel'in ve her türlü kutlamanın parçası haline gelmiştir. Ağaca asılan küçük ay, güneş ve yıldız süsleri de Bâbil tanrılarının simgeleri olup Hıristiyan dünyasına Yunan ve Roma yoluyla girerek günümüze kadar ulaşmıştır.

Bugün tanıtılan uyduruk Noel Baba figürü ile bağdaşmayan, evlere bacadan giren değil, kapı kapı fakirleri dolaşıp, onlara yiyecek dağıtan Aziz Nikola MS. 3. yy sonunda, Türkiye’nin Antalya Şehrindeki antik Patara bölgesinin küçük bir köyünde doğmuş Hz.İsa'ya inanmış imanlı bir yardımseverdir.

Nikolas çok zengin bir ailenin tek çocuğu olarak, dini değerler ile büyür ve anababasını genç yaşta bir hastalıktan dolayı kaybeder. Kendisine kalan mirası İncil'de geçen İsa Mesih’in buyruğuna göre kullanmaya gayret eder: “Eğer eksiksiz olmak istiyorsan, git, varını yoğunu sat, parasını yoksullara ver; böylece göklerde hazinen olur. Sonra gel, beni izle” (Matta: 19: 21)

Nikolas, Tüm mal varlığını hasta, yaşlı, bakıma muhtaçlara yardım için kullanıyordu. Hayatını Allah'a ve insanlara hizmete adamıştı.

İmparator Diocletian (MS 244 – 311) devrinde, Nikolas da inancı dolayısıyla sürgün ve hapis hayatı yaşamıştır. Konstantin’in imparator olmasıyla serbest bırakılmış ve MS 325 yılında İznik Konsili’ne katılmıştır. Rivayetlere göre Miladi 22 aralıkta vefat etmiştir.

Bir de Rus Noel Baba vardır, İngilizce'deki “Büyükbaba Frost” anlamına gelen Ded Moroz olarak bilinir. Türk Ayaz Ata'dan esinlenen bir Rus kültürüdür.

Ded Moroz, Noel Baba'nın Rus eşdeğeri olsa da Geleneksel olarak uzun boylu ve narin yaşlı bir beyefendi olarak gösterilir. Ded Moroz Ayaklarını soğuktan, uzun valenki, (Rusya'da popüler keçeli veya deri botlardan) korur. Rus Noel Baba'nın sekiz ren geyiğine ihtiyacı yoktur, onun üç atı vardır.

23.12.1997