Kars Takı Fethiye Camii (1878/1984)
“Kars Takı” bu tarihi bina Kars merkezdeki Yeni Mahalle'de yer alan, kiliseden camiye çevrilmiş bir yapıdır. Kazak askerlerin ibadeti için yapılan Aleksandr Nevski Kaderdali, günümüzde Fethiye Camii olarak işlev görmektedir.
Yazıtlara ve tarihçilere göre kilisenin temelleri Bagratlı Kralı II. Sembat tarafından M.S. 990 yılında atılmış ancak Kral Sembat öldükten sonra kiliseyi eşi kraliçe KATRANİDE tarafından 1001 yılında bitirilmiştir. Kilisenin mimarı aynı yüzyılda İstanbul Ayasofya Kilisesinin tamiratını yapan TİRİDAT ustadır.
Katedral 1064 yılında Sultan Alparslanın Anı’yı feth etmesinden sonra camiye çevrilmiş ve ilk fetih namazı kılınmıştır. Bu sebeple büyük katedrale Fetihiye Camii’de denilmektedir. kilise, bölgenin en eski yapılarından biri olup, 1915 Ermeni Kıyımından sonra boş kalmıştır. 1921 Türk-Ermeni Savaşı'ndan sonra bazı kamu kurumları tarafından bir süre kullanılıp bilâhare camiye çevrilmiştir.
Kilise, 1878 yılında Rus İmparatorluğu'nun Kars'ı alıp Kars Oblastı'nı kurmasının ardından 19. yüzyılın sonunda yine Ruslar tarafından inşa edilmiştir.
Rus dinî mimarîsinin bir örneği olan kilisenin soğan kubbeleri 1953 yılında sökülmüş, çan kulesi yıkılmıştır. İbadethane, 1970'li yıllara kadar kapalı spor salonu olarak kullanılmıştır. 1984'te eklenen iki minare ile camiye çevrilmiştir.
Kars Menûçehr Camii (1072-1086)
Türklerin Anadolu'da yaptığı ilk cami, Kars'ın Ani Ören Yeri'nde bulunan Ebu'l Menuçehr Camii'dir (Ani Ulu Camii).
1064'te Sultan Alparslan'ın Ani'yi fethinden sonra, 1072-1086 yılları arasında Şeddadoğlu Ebu'l Menuçehr tarafından yaptırılmıştır.
UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan bu cami, Selçuklu mimarisinin Anadolu'daki öncü eseri sayılır.