İMAM GAZZÂLÎ (الغزالي)

İMAM GAZZÂLÎ (الغزالي)

Hüccetül İslâm İmam Gazzâlî (ö. 18 Aralık 1111)

Eş‘arî kelâmcısı, Şâfiî fakihi, mutasavvıf, filozoflara yönelttiği eleştirilerle tanınan İslâm düşünürü.

1058 yılında İran Horasan bölgesinde, yetiştirdiği âlimler ve devlet adamlarıyla tanınan Tûs’ta (Meşhed) dünyaya geldi. Fars asıllı olduğu sanılan Gazzâlî’nin ailesi hakkındaki bilgiler son derece azdır.

Hocası İmam-ı Harameyn Abdülmelik el-Cüveyni 1085 yılında vefat edince Nişabur’dan Büyük Selçuklu Devleti veziri Nizamülmülk tarafından 34 yaşında iken 1091 yılında Bağdat’taki Nizamiye Medresesi'nin Baş Müderrisliği’ne tayin edildi.

Bağdat Nizâmiye Medresesi’nin “şöhreti ve saygınlığı neredeyse uluların, emîrlerin ve hilâfet merkezinin ününü bile geride bıraktı” (Sübkî, IV, 107)

Hac arzusuyla medresedeki görevini bırakarak 1095 yılında Bağdat'tan ayrıldı ve Şam'a Şam'da iki yıl kaldıktan sonra 1097 yılında Hac'a gitti.

1106 yılında Nizamülmülk’ün oğlu Fahrülmülk'ün ricası üzerine Nişabur Nizamiye Medresesinde tekrar eğitim vermeye başladı. Kısa zaman sonra Tus'a dönerek yaptırdığı Tekke'de dersler verdi. İmam Gazali 1111 yılında doğum yeri olan İran'ın Tus şehrinde hayatını kaybetti.

Gazzâlî’nin kelâm, felsefe, Bâtınîlik ve tasavvuf hakkındaki çalışmaları oldu. Orta Çağ Müslüman ve Hristiyan filozoflarını büyük ölçüde etkilemiş, çalışmaları İslam dünyasında Avrupalı bilginlerin dikkatini çeken ilk şey olmuştur. Aziz Thomas Aquinas (1225-1274) bunlardan biridir. Gazali’nin dini savunan eserleri ile Hıristiyan kilisesi üzerinde de önemli bir etkisi vardır. Gazali’nin fikirleri Avrupalı Descartes, Hume, Kant vb. gibi filozofların dikkatini çeken ilk şeydir.

Gazzâlî'nin, risâle ve reddiyeleri ile birlikte 500'e yakın kitap yazdığı rivayet edilir. En çok bilinen ve en büyük eseri İhya-i Ulumiddin'dir.

Kitapları birçok Batı diline çevrilmiştir. Eyyühe'l Veled adlı kitabı UNESCO tarafından 1951’de Fransızca'ya, İngilizce'ye ve İspanyolca'ya tercüme edilmiş ve bunun gibi birçok kitabı da çeşitli dillere çevrilerek basılmıştır.

18.12.2023 Pazartesi

Mehmet Bülbül