Hamd

1. Fatiha 1. Ayet - Hamd

Hamd (حمد) – Genelde övgü olarak çevrilen bu sözcüğün asıl anlamı, “hakkıyla değerlendirmektir.” Allah’ı hakkıyla değerlendirdiğimiz zaman O’nu övmüş oluruz, kavramın övgü olarak algılanmasının sebebi budur.

“Hamide حمد: Övmek/ hamide eşşey حمد الشي: Razı olmak/ Hamide aleyh حمد عليه: gazaplanmak, öfkelenmek, rıza göstermemek/ Hamide fulanen حمد فلانا: hakkını ödemek, teşekkür etmek anlamlarına gelmektedir. Bu bakımdan Hamd övmek, methetmek, yüceltmek, rıza göstermek anlamlarına geldiği gibi fiil olarak ala harfi cer ile kullanıldığında öfkelenmek, yermek, gazaplanmak, rıza göstermemek anlamlarına da gelmekte olduğundan hamd kelimesi tüm anlamlarıyla birlikte düşünüldüğünde değerlendirme anlamına gelmektedir ki bütün yarattıklarını rızasıyla ya da gazabıyla değerlendirecek olan Allah’tır”.

Hamd (Değerlendirme yetkisi/melekesi) Alemlerin Rabbinindir. O Rahman Rahim’dir. O HesapGünü’nün sahibidir. Bu yüzden sadece O’na kulluk ederiz ve sadece O’ndan yardım isteriz.

“Elhamdu lillahi Rabbilalemin” ifadesinin bir benzeri de Zümer44 de vardır.

قُلْ لِلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِيعًا ۖ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (Zümer 39:44)

 “Eşşefaatu cemien lehu”yani Şefaat (yetkisi/melekesi) tümüyle O’nundur.

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ۖ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ (En’âm 6:1)

Hamd/Değerlendirme semaları ve arzı yaratan, zulmeti ve nuru var eden Allah’ındır. Sonra da kâfirler, Rab’lerine (başka şeyleri) denk (adl) tutuyorlar. (En'am 1)

دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ ۚ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

(Yûnus 10:10)

Bunların oradaki duaları, “Seni eksikliklerden uzak tutarız Allah’ım!”, aralarındaki esenlik dilekleri, “selâm”; dualarının sonu ise, “Hamd/değerlendirme âlemlerin Rabbi Allah’ındır”.

Sonuç olarak diyebiliriz ki;

*İnsan (Allah’ı) Hamd edince sonuç her zaman bizim için pozitif olur. Çünkü bizim (hakkıyla) değerlendirebilmemiz övgü/şükür/teslimiyet gibi sonuçlar doğurur.

**Allah (insanı) Hamd edince sonuç bizim için negatif de olabilir. Çünkü Allah’ın değerlendirmesi azab/ceza/saptırma ile de sonuçlanabilir. Misalen Enam45’de olduğu gibi; “Böylece zulmeden o toplumun kökü kesildi. Hamd, âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.”

Kulların Allah’ı hakkıyla değerlendirebilmesini şu ayetin tafsilatı olarak anlayabiliriz. ​“Allah’ın kadrini de hakkıyla takdir edemediler. Mutlaka Kaviyy’dir (kuvvetli), Azîz’dir (yüce).(hacc74)”