Kudüs Tarihi 

Kudüs Tarihi 

MÖ 1800: Yevuslular Kudüs'ün etrafını çevreleyen duvarlar ördü.

MÖ 1300-1400 İsrailoğulları Hz. Musa tarafından 450 yıldır yaşadıkları Mısır'dan çıktı ve Kenan topraklarına yerleşti. Buraya yerleşimin gelişmesinde Yuşa Aleyhisselam'ın katkısı büyüktür.

MÖ 1200 Kavimler göçü ile Filistîler Kudüs'e yerleşti. 

MÖ 1100 Fenikeliler Filistin'e yerleşti 

MÖ 1050 Kuran'da da bildirildigi gibi israilogulları 12 boya ayrılmıştı. Şaul bu boyları birleştirdi ve ilk İsrail krallığını kurdu. 

Hz.Yakup'un çocuklarına İsrailoğulları denilir. Bunlar; Rabil, Şemun, Lavi, Yehuda, İsahar, Zablun, Dan, Neftale, Cad, Aşir, Bünyamin ve Yusuf. Hz.Yakup' un oniki çocuğundan oniki kabile meydana gelmişti.

MÖ 930: Bu kabilelerin on tanesi Kuzey İsrail Krallığı'nı kurdu. Yehuda ile Bünyamin kabileleri de Yehuda Krallığı'nı kurdular.

MÖ 720'de Asurluların kuzeydeki İsrail Krallığı'nı fethetmesiyle burada yaşayan on kabile tarih sayfalarından silinmiştir. Bunlar "Kayıp On Kabile" diye isimlendirilir. İngiltere yahudileri, Kuzey Avrupa yahudileri, Ortaasya yahudileri, Hindistan yahudileri, Etiyopya yahudileri ve İran yahudileri kendilerinin Kayıp On Kabile'nin torunları olduklarını iddia ederler. Günümüzde İsrail'i kuran Yahudilerin, Yehuda Krallığı'ndan yani kaybolmayan iki kabilenin neslinden geldiğine inanılmaktadır. 

MÖ 993: İsrail oğullarının ilk kralıTalut (Kral Saul), sonra yerine geçen Hz. Davud Kudüs'ü fethedip İsrail Krallığının başkenti yaptı.

MÖ 967: Süleyman Aleyhisselam Birinci mabedi inşa ettirdi. En parlak dönemi yaklaşık 40 yıl süren Süleyman Aleyhisselam devridir.

MÖ 720 Süleyman Aleyhisselamdan sonra tahta çıkan oğlu Rehoboam'ı 12 boyun 10'u kabul etmiyerek 210 yıl süren ikinci İsrail krallığını kurdu. Asurlular 2. İsrail devletine son verdi. Yaklaşık 120 yıl Asurluların yönetiminde kaldı.

MÖ 606 - MÖ 586: Babilliler Kudüs'e üç aşamalı sefer düzenleyip şehri yıktı. Nebukadnezar M.Ö. 586'da Süleyman Mabedi'ni yaktı. Yahudilerin göçe mecbur (diaspora) bırakıldıkları dağılma dönemleri “Bâbil Sürgünü Devri”başlamıştı.

MÖ 515: Pers ve Med İmparatorluğunu birleştiren Kral kiros (Hz Zulkarneyn) Babil'i ele geçirip Geldaniye hükümetini yok edince, İsraîloğulları esaretten kurtularak vatanlarına geri döndüler. Üzeyir Aleyhisselam Tevrat'ı ezber okuyup yeniden yazdırmış ve böylece unutulmuş olan Musa peygamberin şeriatı yeniden meydana çıkmış oldu. Kudüs'te İkinci Mabed, kral I. Darius iktidarı 6.yılında yapıldı.

MÖ 332: Büyük İskender liderliğinde Helenistik (Yunan) dönemi başladı.

MÖ 313: Kudüs Ptolemaios I Soter liderliğindeki Mısır'ın hakimiyetine geçti.

MÖ 175 - MÖ 165: Antiochus Epiphanes Kudüs'ü yağmalayıp Kudüs mabedini bir Zeus tapınağına dönüştürdü.

MÖ 165 (25 Kislev): Makkabiler (Yahudi asi ordusu) Kudüs'ü aldı ve Tapınağı putlardan arındırdı.

MÖ 134: Helenistik VII. Antiochus şehri aldı.

MÖ 63: Gnaeus Pompeius Magnus liderliğinde Roma Kudüs'ü fethetti.

MS 6: Kudüs'ün içinde bulunduğu Yahudiye Roma eyaleti oldu.

MS 33: İsa Aleyhisselamı öldürmek istediler.

MS 70: Roma imparatoru Kral Titos yapılan ikinci mabedi de yıktı. Bugün ağlama duvarı denen yer ikinci mabedin kalıntılarıdır. 

325: İznik Konsülünde Kudüs'ün özel konumu tanımlandı.

390'lar: Holy Sepulchre Kilisesi inşa edildi.

614: Şahrbaraz generalliğindeki Pers İmparatorluğu orduları Kudüs'ü aldı. Ordu Holy Sepulchre Kilisesini yaktı.

629: Bizans İmparatoru Herakleios Kudüs'ü geri aldı. İslamiyet’in doğuşu Yahudiler için yeni bir dönemin başlangıcı idi. Romalıların yaptığı katliam ve sürgünlerden sonra dünyanın her tarafına yayılmış olmaları (diaspora) ile Yahudilerin Filistin ile bağları kalmamıştı. Yahudilerin büyük bir kısmı Arabistan yarımadasına ve Arap topraklarına göç etmişler, yoğun olarak Medine şehri ve çevresine yerleşmişlerdir. 622'de Mekke’den Medine’ye hicret eden Muhammed (a.s) Medine halkının birbirleriyle anlaşmazlık yaşayan Arap ve Yahudi kabilelerini bir arada tutacak bir sözleşme yaptı (Medine sözleşmesi), bu anlaşmada düşmana karşı birlik olma mecburiyeti vardı. Ancak Yahudilerin anlaşmaya uymamaları, Medine’yi terk ederek Hayber ve Şam’a yerleşmelerini mecburi kılmıştır.

638: Kudüs Halife Ömer'in liderliğindeki Müslümanların eline geçti.

687-691: Abdülmelik tarafından Kubbetü's-Sahre inşa edildi.

715: Emeviler Mescid-i Aksa'yı inşa etti.

750: Abbasiler şehri ele geçirdi.

878: Tolunoğulları şehri ele geçirdi.

904: Abbasiler şehri geri aldı.

750: Akşitler şehri ele geçirdi.

750: Fatımiler şehri ele geçirdi.

1009: Halife Hakim şehrin kilise ve sinagoglarının yıkılması emrini verdi.

1077: Selçuklular şehri ele geçirdi.

1098: Fatımiler şehri geri aldı.

1099: Birinci Haçlı seferi sonucu Kudüs'teki Müslüman ve Yahudiler kılıçtan geçirildi. Kubbetü's-Sahre kiliseye çevrildi.

1187: Selahaddin Eyyubi şehri Haçlılardan geri aldı. Yahudilere iskan hakkı verdi. Kubbetü's-Sahre tekrar camiye çevirdi.

1212: İngiltere ve Fransa'dan gelen 300 haham Kudüs'e yerleşti.

1244: Harezmliler şehri Hıristiyanlardan aldı ve böylece şehir 1917'ye kadar İslam egemenliğinde kaldı.

1260: Şehir Memlûklerin himayesine geçti.

1517: Yavuz Sultan Selim Kudüs'ü Osmanlı himayesine kattı.

1556: Deprem şehre zarar verdi.

1700: Sabetaycı Judah he-Hasid 1000 inananıyla şehre yerleşti.

1831: Mısırlı Kavalalı Mehmet Ali Paşa Kudüs'ü aldı.

1840: Osmanlı İmparatorluğu Kudüs'ü geri aldı.

1844: İlk nüfus sayımı: 7120 Yahudi, 5760 Müslüman, 3390 Hristiyan.

1949: 14 Mayıs: İsrail Devleti kuruldu. İsrail başkentini Kudüs olarak ilan edip Knesset'i Tel Aviv'den bu şehre taşıdı.

1980 İsrail, başkentini Kudüs olarak ilan etmiş ve Knesseti (devlet kurumlarını) bu şehre taşımıştır. Ancak tek taraflı bu adım uluslararası toplum tarafından kabul görmemiştir. Türkiye, Büyükelçiliğini Tel Aviv’de bulundurmaktadır.

14.10.2023

Mehmet Bülbül