İstanbul'da Camiye çevrilen kiliseler 

* İmrahor İlyas Bey Camii Fatih İstanbul 454

İmrahor İlyas Bey Camii / Studios Manastırı, Hagios Ioannes Prodromos Kilisesi , günümüze ulaşabilen en eski Bizans Dönemi dini yapısıdır. İstanbul'un Fatih ilçesi, Yedikule semtinde, İmam Aşir Sokak'ta bulunmaktadır.

Bir görüşe göre kilise olarak İmparator Markianos dönemi 454 yılında inşa edilmiştir. İstanbulun fethinden sonra manastır kapanmış ve 16. yüzyılın başlarında Topkapı Sarayı için taşocağı olarak kullanılmıştır. Manastırın II. Beyazıt'ın (1481-1512) İmrahoru İlyas Bey bin Abdullah tarafından camiye dönüştürüldüğü düşünülmektedir. 20. yüzyıl sonlarında Ayasofya Müzesi'ne bağlı açık hava müzesi olarak kullanılmıştır.

• Ayasofya Kebir Camii İstanbul 532/1453 

kapasite 18 bin, alan 7500 m2. Resmî ismi ile Ayasofya-i Kebîr Câmi-i Şerîfi, eski ismi ile Ayasofya Kilisesi,  Bizans İmparatoru olan I. Justinianus tarafından, 532 ile 537 seneleri arasında İstanbul'un tarihi yarımadasında eski şehir merkezi içine inşa ettirilen bazilika planlı bir patrik katedralidir. 1453 de İstanbul'un fethinde F. S. Mehmet tarafından camiye dönüştürülmüştür. Ayasofya’nın ölçüsü 100 m x 70 m’dir. Yaklaşık 7500 m²’lik bir iç alana sahiptir. 1934 de yayınlanan Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile birlikte müzeye dönüştürülmüştür. 1935 ile 2020 seneleri arasında müze olarak hizmet vermiştir. 2020 de ise müzeliğinin iptal edilmesi ile yeniden cami statüsü kazanmıştır.

* Kariye Camii, Edirnekapı Fatih İstanbul 6.yy

Kariye Camii veya eskiden Azize Kurtarıcı Hora Kilisesi İstanbul'un Fatih ilçesinin Edirnekapı semtinde yer alan bir cami, eski Orta Çağ Rum Ortodoks kilisesi ve müze. Edirnekapı semtinde, hâlen ayakta duran Theodosius Surları'na yaklaşık yüz metre uzaklıkta bulunan yapı, İstanbul Fethi sonrası 58 yıl daha kilise olarak işlevini sürdürdü. Mozaikleri ile ünlü kilise, 1511'de cami olarak kullanılmaya başladı. 1945'te ulusal anıt ilan edilen yapı, Bakanlar Kurulu kararı ile 1948 yılında Müzeler İdaresi’ne bağlı bir müze oldu. 2019 yılında Danıştay'ın iptal kararı sonucu Cumhurbaşkanı tarafından Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilmiş olup, 6 Mayıs 2024 tarihinde ibadete açılmıştır. 

* Kocamustafapaşa Camii, İstanbul 550/1486

Eskiden Ayios Andreas en te Krisei Manastırı ya da Aziz Andrea Manastırı halk arasında Sümbül Efendi Camii ya da Sümbül Efendi Türbesi olarak bilinir. Resmî adı Pîr Yusuf Sümbül Sinan Âsitânesi’dir. İstanbul'un Kocamustafapaşa semtinde Doğu Roma döneminden kalma dinî bir yapıdır. Manastır adını Bizans halkına Hristiyanlığı kabul ettirdiğine inanılan Hagios Andreas en te Krisei adındaki havariden almıştır. İstanbul'un fethine kadar manastır ve kilise olarak kalan bina 1486'da camiye dönüştürülmüştür. Caminin avlusunda, 2000 yıllık bir Çınar ağacı vardır ve onun altında da Muhammed Aleyhisselamın torunu, yani Fatıma ile Ali’nin oğulları olan Hüseyin'in torununun kabirleri var olduğu söylenir. 

• Arap Camii Beyoğlu İstanbul 717

Arap Camii İstanbul Beyoğlu Galata semtinde yer alır. Önceleri Aziz Paolo (San Paolo) veya Aziz Domeniko Kilisesi (San Domenico) olarak bilinen ibadethane, 1453 yılında şehrin Osmanlı egemenliğine girmesinin ardından camiye çevrildi. 

717 yılında yapılmış olan İstanbul’un ilk camisi Arap Camii’dir. İstanbu Fethi için 717'de gelen Müslüman Arap kumandanlarından ve sahabe neslinden bir ordu ve komutanları Mesleme bin Abdülmelik bir cami yaptırmış ve adına da Arap Camii denilmiştir. Hicri 95 Senesinin Zilhicce ayında 15 Ağustos 717’e Mesleme bin Abdülmelik, Karadan bir ordu, denizden kuvvetli bir donanma ile Bizans’ı kuşatmıştır. Muhasara bir yıl kadar devam etmiş ancak Kostantiniyye alınamamıştı. Ama Galata zapt edilmişti. Mesleme ve İmparator Leon arasında varılan bir anlaşma sonucu Arap mescidi inşa edilmiş ve ibadete açılmıştır. 7 yıl kadar İstanbul’da kalmış olan Arap Müslüman Ordusu ibadetini burada yapmıştır. Daha sonra Şam'da çıkan bir isyan üzerine Arap ordusunun Şam’a gitmesi üzerine Dominiken Papaz ve Rahipleri burasını kilise haline sokmuş, şimdi minare olarak kullanılan çan kulesini bu esnada ilave etmişlerdir.

1475'te Fatih, kiliseyi camiye çevirerek vakfına katmıştır. Yirmi yıl sonra da, İspanya'dan çıkartılan Endülüs Arapları'nın bir kısmının, çevredeki mahallelere yerleştirilmesiyle cami, "Arap Camii" olarak tanınır.

* Fenari İsa Camii Fatih İstanbul 908

Fenari İsa Camii, Molla Fenari Camii ya da eski adıyla Lips Manastırı Kilisesi, İstanbul'da, eskiden Ortodoks kilisesi olarak kullanılırken Türklerin şehri ele geçirmesi ile birlikte camiye çevrilen bir ibadethanedir. İstanbul'un Fatih ilçesinde, Vatan Caddesi olarak da anılan Adnan Menderes Bulvarı üzerinde yer almaktadır. 1497-1498 yıllarında, İstanbul'un fethinden kısa bir süre sonra, II. Bayezid döneminde yapının Güney Kilise olarak adlandırılan bölümü, Molla Fenari'nin yeğeni Rumeli kadıaskeri Fenarizade Alaaddin Ali bin Yusuf Efendi tarafından mescite çevrildi.

* Kalenderhane Camii, Vefa İstanbul 10.yy

Kalenderhane Camii ya da eski adıyla Theotokos Kyriotissa Kilisesi İstanbul Vefa semtinde Doğu Roma döneminden kalma bir yapıdır. Bozdoğan Kemeri'nin en doğu ucu güneyinde yer alır. İstanbul'un 1453 yılında fethinden sonra, kilise Fatih Sultan Mehmed tarafından Kalenderi dervişlerine verildi. Dervişler burayı medrese olarak kullandı. 18. yüzyılda Babüssaade (saray) Ağası Maktul Beşir Ağa tarafından camiye çevrilmiştir. Harap durumdayken 1968 yılında restore edilerek tekrar ibadete açılmıştır. 

• Bodrum Mesih Paşa Camii İstanbul 10.yüzyıl

Eski adıyla Mirelayon Kilisesi, İstanbul Laleli yakınındaki Doğu Roma döneminden kalma dini yapıdır. 10. yüzyılda Myrelaion Manastırı kilisesi olarak İmparator Romanos Lekapenos tarafından yaptırılmıştır. İstanbul'un fethinden sonra II. Bayezid döneminde Sadrazam Mesih Paşa tarafından camiye çevrilmiştir. Kubbenin orjinal hali korunmuştur. Caminin yanında bir de su sarnıcı vardır. 

• Gül Camii Ayakapı İstanbul 10.yüzyıl-1499

Azize Teodosya Kilisesi İstanbul Ayakapı semtinde Bizans İmparatorluğu döneminden kalma dinî yapıdır. 10. ya da 11. yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir. Bu kilisenin Aya Theodosia olduğuna inanılır. 1499 yılında camiye çevrilmiştir 

• Eski İmaret Camii, Zeyrek, İstanbul 1087

Eski İmaret Camii veya Pantepoptes Manastırı Kilisesi  İstanbul'un Zeyrek semtinde Doğu Roma döneminde 1081- 1087 yılları arasında inşa edildiği tahmin ediliyor. Kilise Komnenos Hanedanı'nın kurucusu I. Aleksios tarafından yaptırılmıştır. Fatih Sultan Mehmet döneminde medrese olarak kullanılan Zeyrek Camii'nin imarethanesi olarak kullanılmıştır. Fatih medreseleri yapılınca cami olmuştur. 

* Hırami Ahmed Paşa Camii İstanbul 12.yy

Hırami Ahmed Paşa Camii veya eskiden Hagios İoannes en te Trullo Kilisesi kısacası Aziz İoannis veya Aya Yani, İstanbul'un Çarşamba semtinde Doğu Roma'dan kalma yapı inşa tarihi 11. ya da 12. yüzyıl olduğu tahmin ediliyor. 1455 yılında Rum Ortodoks Patrikhanesi'nin Pammakaristos Manastırı'na taşınması üzerinde oradaki rahibelere Aya Yani tesis edilmiştir. 1586'da Hirami Ahmet Paşa tarafından camiye çevrilmiştir. 

* Fethiye Camii Çarşamba Fatih İstanbul 13.yy

Fethiye Camii veya Teotokos Pamakaristos Manastırı  İstanbul'un Fatih ilçesi Çarşamba semtinde kilise olarak, 13. yüzyıl sonlarında Bizans'ın ileri gelenlerinden Mihail Glabas Tarkaniotes tarafından inşa ettirilmiştir. İstanbul'un fethinden sonra 1454'ten itibaren patrikhane olarak kullanılmaya başlanmıştır. 1601'de İran savaşlarında Gürcistan ve Azerbaycan'ın fethedilmesiyle, fethin hatırası olarak camiye dönüştürülmüştür. Cumhuriyet döneminde müzeye dönüştürülmüş, 1960'lı yıllarda yeniden cami olarak ibadete açılmıştır. 

• Maltepe Başıbüyük Merkez Camii İstanbul (1426)

Başıbüyük Merkez ya da Süreyya Paşa Cami 1426 dan 1900 lere uzanan tarihi bir camidir. Maltepe Başıbüyük’te, Mezarlık Caddesi üzerinde bulunan Cami, 1426'da kilise olarak yapılmış,? 1900’lü yılların başında Süreyya İlmen tarafından cami olarak yeniden inşa edilmiştir. Caminin minberi ve vaiz kürsüsü ahşap, mihrabı çini kaplamalıdır. Tek minaresi ve tek şerefesi olan bu cami, “Başıbüyük Süreyya Paşa Cami” olarak da bilinmektedir.