Abdest

ABDEST

Abdest, Arapça'da "güzellik ve temizlik" mânasına gelen vudû' (وضوء) kelimesiyle ifade edilir. Birçok hadiste zikredilen vudû' Kur'ân-ı Kerîm'de geçmez. Türkçe'de kullanılan "abdest", Farsça âb (su) ve dest (el) kelimelerinden oluşan "el suyu" demektir.

Fıkıhta, abdeste tahâret-i suğrâ (küçük temizlik), gusüle de tahâret-i kübrâ (büyük temizlik) denir. Abdest ve teyemmüm, namaz ibadeti için önemli bir ön hazırlıktır.

Bütün müslüman âlimler abdestin Cebrâil’in öğretmesiyle Mekke’de namazla birlikte farz kılındığını kabul ederler... Bunun yanında, ilgili âyet nâzil oluncaya kadar Resûlullah’ın abdest almadan çoğu iş yapmadığı rivayet edilmektedir (Elmalılı, Hak Dini, II, 1583). 

Mâide suresi 6. Âyet, abdestin her amel için değil, sadece namaz için farz kılındığını açıklaması aynı zamanda Resûlullah için de bir Ruhsat olmuştur. Nitekim daha sonraları abdest, yalnız namaz için gerekli olduğu Peygamberimiz tarafından dile getirilmiştir.

Taberi diyor ki: "Bir kısım âlimlere göre namaza kalkıldığında abdest al­mayı emreden  âyet, Allah'ın, Resulullah´a, diğer amelleri ya­parken değil, sadece namaz kılarken abdest almasının gerekli olduğunu bildir­mek için nazil olmuştur. Zira bu âyet inmeden önce Resulullah, abdestini bo­zunca abdest almadan hiçbir İş yapmıyordu. Bu âyetin inme sebebi Resulullah´a, sadece namaz için abdestin gerekli olduğunu, abdestsiz iken istediği diğer amelleri yapabileceğini beyan içindir. (Taberî Tefsiri, Mâide 6. Ayet)

Zâhirîler ile Şiîler, âyetin zâhirî mânasına dayanarak her namaz için ayrı abdest alınması gerektiğini ileri sürseler de hem Peygamberimizin hem de sahabelerin aynı abdestle birden fazla vakit namazlarını kıldığı, sahih hadislerle rivayet edilmektedir.

Dört Sünnî mezhep âlimlerince de, âyette geçen “namaza kalktığınızda” ifadesini, “abdestsiz olduğunuz halde namaza kalktığınızda” şeklinde yorumlamışlardır.

Diğer üç mezhebin aksine Mâlikîler ile diğer mezheplerden bazı fakihler uzun süre Kur’an’dan uzak kalmanın onu unutmaya yol açabileceği endişesi ile, hayız ve nifas halindeki kadınların mushafı ellerine alabileceklerini ve onu okuyabileceklerini belirtirler (TDV Ansiklopedi "Kuran" mad.)

Vakıa 79. Ayeti bazıları, Mushafı abdestsiz ve cünüp olanın eline almaması şeklinde anlasalar da, çoğunluğun görüşüne göre bu ayet levh-i mahfûza meleklerden başkasının dokunamayacağına işaret etmektedir. Bu konuda rivayet edilen hadisler de zayıfdır.  (İbn Hazm, I, 80-84; Şevkânî, I, 243-244).

Sahâbeden İbn Abbas ile Zeydiyye fakihleri mushafa cünüp olanın dokunamayacağı, abdestsiz kimsenin ise dokunabileceği görüşünde iken Zâhirîler bu ayırımı da yapmayıp abdestsiz ve cünüp kimsenin Kur’an’a dokunabileceğini söylerler.

Çoğu İslam âlimlerinin aksine, sahâbeden İbn Abbas ile tâbiînden Saîd b. Müseyyeb’den cünübün Kur’an okuyabileceği görüşü rivayet edilmiş, başta İbn Hazm olmak üzere Zâhirî fakihleri de bu görüşü savunmuştur.

Kaynak: TDV Ansiklopedi "abdest" maddesi)

-----------------------------------

  "...Eğer hasta olur veya bir sefer üzerinde bulunursanız veya sizden birisi ayak yolundan (tuvaletten) gelirse, yahud kadınlara dokunup da bir su bulamazsanız, o zaman temiz bir toprağa teyemmüm edin; yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz Allah çok affedici, çok bağışlayıcıdır" (Nisa, 4:43} 

"Ey iman edenler! Namaz kılmaya kalktığınız zaman yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın; başlarınızı meshedip, topuklara kadar ayaklarınızı da (yıkayın). Eğer cünüp oldunuz ise, boy abdesti alın. Hasta, yahut yolculuk halinde bulunursanız, yahut biriniz tuvaletten gelirse, yahut da kadınlara dokunmuşsanız (cinsî birleşme yapmışsanız) ve bu hallerde su bulamamışsanız temiz toprakla teyemmüm edin de yüzünüzü ve (dirseklere kadar) ellerinizi onunla meshedin. Allah size herhangi bir güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi tertemiz kılmak ve size (ihsan ettiği) nimetini tamamlamak ister; umulur ki şükredersiniz". (Mâide 5:6, D. Vakfı)

-----------------------------------

Kur’an’da Abdesti bozan üç durum vardır:

1. Sarhoş olmak

2. Cünüp olmak

3. Tuvalet ihtiyacını gidermek

Mezhepler bu üç maddeye ek olarak:

1.  Kan akması (Hanefi mezhebinde)

2. Kusmak

3. çıbandan çıkan irin ve kan 

4. Kendi cinsel organına dokunma (Şafilerde)

5. Kadınla erkeğin birbirine dokunması (Şafi)

6. Tüysüz bir erkeğe dokunursa (Malikilerde)

7. Bir göz hastalığından dolayı göz sulanması

8. Namazda kahkaha ile gülme (Hanefilerde)

9. Uyumak 

10. Baygınlık vs..

01.12.2023 Cuma 

Mehmet Bülbül