Fas İslami Hareketler ve Tarihi 

Fas İslami Hareketler ve Tarihi

FAS'TA İSLÂM

İslam, MS 680 yılında Şam'ın Arap Emevî Hanedanı tarafından ülkeye götürülerek Fas'a ulaştı. Fas'ı yöneten ilk İslamî hanedan, Şii Zeydi mezhebinden olan İdrîsîler'dir(788-974)

Fas'taki ana din, resmî devlet dini olarak kabul edilen İslam'dır. Resmi olarak nüfusun %99'u Müslüman ve bunların da neredeyse tamamı Sünni'dir. Fas'taki Müslümanların çoğu Sünniliğin Mâlikî mezhebindendir.

Fas'ta H. 62-63'te (M. 681 -682) Ukbe b. Nafi ' ile başlayan İslam fetihleri 92 (711) yılında Müsa b. Nusayr ile devam etmiştir.

Önceleri bölgede Haricilerin ve peygamberlik iddiasında bulunan Salih b. Tarff adlı kişinin faaliyetleri, İslam'ın Berberiler arasında yayılmasını olumsuz etkilemiştir. Daha sonra Fas'ta sultanlıklar kurulmuştur. Sultanlar, dinî ve tarihî geleneklere bağlı kalarak ülkeyi yönetmiş, halk memnun kalmıştır.

sultanlıklardan biri, Hz. Ali soyundan geldiği iddiasında bulunan İdrisiler(788-985), bölgeye hâkim olmuştur. Daha sonra bölgede hâkimiyet kuran Murabıtlılar (1056-1147) zamanında ribatların  çoğaldığı, gittikçe yayıldığı ve Mağrib'de ilk olarak tasavvufi hareketlerin ortaya çıktığı görülmüştür.

Muarabıtlardan sonra hâkimiyet kuran Muvahhidler döneminde(1130-1269), tasavvuf henüz kurumlaşmamıştır. Ardından gelen Merinîler yönetimi(1196-1465), tasavvufi hareketlerin çoğalmıştır. Vattasiler zamanında (1471-1549) zaviyelerin sayısı tarikatların yayılmasıyla birlikte daha da artmıştır. Bu durum Sa'di'ler döneminde de (1511-1659) devam etmiştir.

Osmanlı Devleti, 4 Ağustos 1578 Portekiz ve İspanyollardan oluşan Haçlı ordusuyla Vâdi-üs-Seyl Savaşı'nda karşı karşıya gelmiş ve Haçlı donanmasını hezimete uğratmış ve Fas'ı kontrolü altına almıştır.

Mevlay Muhammed'in (1759- 1790) takip ettiği yöntem Batı kültürüne hayranlık duyup idari, iktisadi ve askeri açıdan Avrupa'yı örnek almış ve tarikatlar bu dönemde etkinliğini yitirmiştir. Ancak 18.yy sonlarına doğru tarikatlar tekrar güç kazanmıştır. Hatta birçok tarikat, ülkenin iç siyasetini dizayn etmesinde büyük rol oynamıştır.

Batılı devletlerin Kuzey Afrika'­ da ki çıkar ve nüfuz mücadelesi, Fransa'nın 1830'da Cezayir'de giriştiği iş­galle daha da şiddetlenmiştir. 1860′dan 1912'ye kadar İspanya, kuzey Fas'ı işgal edip kolonileştirdi. 30 Mart 1912'de imzalanan Fez Antlaşmasıyla Fas'ın büyük bir kısmı Fransız himayesi altına girmiştir.

1927'den itibaren Sultan V. Muhammed Fas'ın başına geçti ve 1961'e kadar hükümdarlığını sürdürdü. 1953'de bağımsızlık Hareketleri başladı, 1956'da Fas krallığı kuruldu. 1961 yılı başlarında Sultan V. Muhammed ölümünden sonra oğlu II. Hasan kral oldu. 1985 yılında "Genç İslamlar" diye bilinen bir grubun hükümet darbesi yaparak İslâmî esaslara göre devlet kurma girişimi  başarısızlıkla sonuçlandı.

II. Hasan'ın 22 Temmuz 1999'da vefat etmesi üzerine yerine oğlu Sidi Muhammed (Muhammed VI ) geçti. 2010 yılı sonlarında başlayan Arap Baharı Fas'a da geldi. Reform

sözü ile parlamento, hükümet ve başbakanlık kurumlarının güçlendirilmesi; insan hakları ile bireysel özgürlüklerin genişletilmesi sağlandı.

Seçim barajının %3 olduğu Fas'ta irili ufaklı birçok parti meclise girebilmektedir.

Türkiye ve Fas arasındaki diplomatik ilişkiler, 17 Nisan 1956'da iki ülke Hükümetlerince aynı gün yapılan ortak açıklamayla tesis edildi. Hava ulaştırmasında Fas ile 24 Eylül 1985 tarihinde ortak Mutabakat Zaptı imzalandı. Deniz Ulaştırmasına Dair Anlaşma” ise 26.03.1987 tarihinde imzalandı.

FAS'TA İSLÂMÎ HAREKET VE TARİKATLAR

Fas'ta Adalet ve İhsan Cemaati, Fas Mücahidleri Cemaati, Devrimci İslamcı Gençlik Hareketi, Muhammedi Çağrı Hareketi, Tebliğ Cemaati gibi hareketler başta olmak üzere irili ufaklı otuza yakın İslâmî grup var.

Ticani, Darkaviyye ve Tayyibiyye tarikatları başta olmak üzere Reysûniyye, Vezzaniyye. Şerkaviyye, Derkaviyye. Kettaniyye ve Kadiriyye'nin kolu Fadıliyye gibi Tasavvufi ekoller toplumsal hayatta çok etkindirler.

Adalet ve İhsan Cemaati:

Cemaat ismini Nahl suresi 96.Ayetten almıştır. ‘Şüphesiz Allah, adaleti, ihsanı, yakınlara vermeyi emreder; çirkin utanmazlıklardan (fahşadan), Kötülüklerdden ve zorbalıklardan sakındırır. Size öğüt vermektedir, umulur ki öğüt alıp düşünürsünüz.'' 

Cemaatin lideri Abdusselâm Yasin'dir. 1975 yılında kral II. Hasan'a "Ya İslâm Ya da Tufan" başlıklı 100 sahifeden fazla bir açık mektup yazması üzerine delirmekle itham edilerek hapse atıldı, üç yıl hapis sonrası 1978'de hapisten çıkan Abdusselâm Yasin, 1983'de bir yazısından dolayı tekrar hapse atıldı ve iki yıl hapiste kaldı. 1985'de çıktıktan 2000 yılına kadar başkent Rabat yakınlarındaki Sella şehrinde mecburi ikamete tabi tutuldu. Bu yasak 16 Mayıs 2000 tarihinde kaldırıldı. Abduselam Yasin 2013 yılında vefat etti. Yerine kızı Nadya Yasin geçti.

Tevhid ve Islah Hareketi:

Fas'ta İslâmi cemaatler içinde en geniş kitle tabanına sahip ve faaliyetlerini en geniş alana yayan cemaat Tevhid ve Islah Cemaati, 'Müslüman Kardeşler' çizgisini benimseyerek davet ve tebliğ metodunu kullandı. Cemaatin ilk  lideri Abdulilah Benkiran'dır. Şimdiki lideri Muhammed Hamdavi'dir. Şuan İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi bu cemaatin siyasi kolu gibidir.

İslâmî Gençlik Hareketi:

Fas'taki İslâmi cemaatlerin önde gelenlerinden biri de İslâmi Gençlik Hareketi'dir. Bu hareketin kurucusu Fas'ın Seyyid Kutub'u diye adlandırılan Abdulkerim Muti'dir. Fas'taki mevcut İslâmi cemaatlerin ileri gelenlerinin çoğunun bu hareketin içinde yetiştiklerini söylenebilir. Cemaatin kurucusu Abdulkerim Muti' hakkında iki kez idam kararı verilmiş ancak bu kararlar infaz edilmemiştir.

Ticani Tarikatı:

Kurucusu, Ebu'I-Abbas Ahmed b. Muhammed b. el-Muhtar et-Ticani'dir. 1150/1737 yılında güney Cezayir'deki Ain Madi'de dünyaya gelmiştir. Ahmet Ticani tarikatı; Cezair, Batı Afrika, Fas, Nijer, Senegal, Gambia, Habeşistan, Sudan gibi ülkelere yayıldılar. 18. yüzyılda Ahmed Ticani tarafından Tarikatı Fas'ta kurmuştur. Müritleri

Şeyh Ticani'nin bizzat Hz. Muhammed'den icazet aldığına inanırlar.

Ticanilik, Afrika'da hem İslam'ı yayma hem de İslam'ı kuvvetlendirme yolunda büyük çaba sarf etmiş bir harekettir, daha çok niyet temizliği ve salih amel üzerinde durmuştur.

Darkavîyye Tarikatı

Darkavi Tarikatı, 18.yüzyıl sonunda, Faslı Şerif Mevlây el-Arabî Ahmed ibnu Hasan Darkâvî (1760-1823) tarafından kurulmuştur. Bu tarikat bazı tarikatlardan farklıdır. Tarikatın şeyhi tarafından 1888'de Fransızlara karşı cihat ilan edilmiştir. Sesli zikirler tertip eder, tevazu olarak yamalı, birkaç parçadan oluşan kolsuz hırka giyerler. Boyunlarında ağaçtan yapılma tespihleri asılıdır.  Tarikat liderinin siyasi bir amacı olmamasına rağmen dönemin Fas siyasi otoritesi tarafından hapse atılmıştır. Osmanlı yetkilileri de Darkavî müntesiplerine isyancı grup nazarıyla bakmışlardı.

Tayyibiyye Tarikatı:

Tayyibiyye Tarikatı, 1679 yılında vefat eden Mevlay Abdullah tarafından kurulmuştur. Kurulan ilk zaviye, tarikatın önde gelenlerinin öldürüldüğü, şimdi de bir ziyaret merkezi olan Wazzan'dır. Tarikat hedefine ulaşmak için siyasetle aktif bir şekilde uğraşmıştır.

Adalet ve Kalkınma Partisi (PJD):

Kraliyete yakınlığı ile bilinen Dr. Abdulkerim Hatib tarafından  “Demokratik ve Anayasal Halk Hareketi” adıyla 1967'de kurulmuştur.

1997 seçimlerinde 9 milletvekili kazanan parti, 

2002 seçimlerinde üçüncü parti, 2007'de 47 ve 2011'de 107 Milletvekili ile Abdulillah Benkiran önderliğinde koalisyon hükümeti kurarak iktidara geldi.

Kaynak: Strateji Düşünce ve Analiz Merkezi (SDAM) 2022

Mehmet Bülbül

07.09.2024 Pazar