Hasankeyf
Batman ilinin ilçesi olan Hasankeyf İl merkezine 37 km mesafededir. İki yakasını Dicle'nin ayırdığı, tarihi ilçe 1981'de doğal koruma alanı ilan edilmiştir. Ilısu Barajının su tutması sonucunda tarihi yerleşim 2020 yılı mayıs ayında yaklaşık 65 m. sular altında kalmıştır. Yerleşim şimdiki yere konumlanmıştır. Mağaralar Şehri" anlamına Arapça "Hısnı Keyfa" denilmiştir. Osmanlılar zamanında Hısnıkeyf, halk arasında da Hasankeyf şekline dönüşmüştür.
Yüzölçümü 530 km2, Rakım 500 m. Nüfus 7325.
Hasankeyf, Cilalı Taş Devri’nden günümüze tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, 12.000 yıl önce yerleşim amacıyla inşa edilmiş ve Bizans döneminde bazıları kilise olarak kullanılmış, Dicle Nehri kenarında kayalara oyulmuş 4000'e yakın mağarası var.
Hasankeyf Hz. Halid bin Velid Camii (2022)
Batman, Hasankeyf, Raman Mahallesinde yer alan cami, 2022 yılında yapılmıştır.
Hasankeyf - Ulu Camii (1325)
Hasankeyf'in en eski İslami eseri olan Ulu Camii Eyyubiler tarafından 1325 yılında bir kilise kalıntısıüzerine inşaa edilmiştir.
Batman il merkezine 37 km. uzaklıkta, tarihi bir yerleşim alanı olan Hasankeyf, zamanında bölgenin ilim ve kültür merkezi konumunda olup, ulaşım yolları ve ticaret merkezlerinin yer değiştirmesiyle günümüzde önemini yitirmiştir.Kent, 1978 ve 1981 yıllarında Arkeolojik Sit Alanı ilan edilerek koruma altına alınmıştır. Bugün Hasankeyf’te ayakta kalan tarihi eserlerin çoğu Eyyübiler zamanından kalma cami ve zaviyelerdir.
İçkale’nin etrafını çevreleyen sur kalıntılarında yer yer Urartu izlerine rastlanmaktadır. İlk giriş kapısı ile Büyük Saray’ın ana kitlesi Roma döneminden kalmadır. Kente ikinci kimliğini kazandıran Artuklu Devleti’nin eserleri de birer kalıntıdan ibarettir. Ulu Cami’nin ilk yarısı, Dicle Köprüsü, Büyük Saray’ın bir bölümü, ve kaleye ulaştırılan su sistemleri birer Artuklu eseridir. Akkoyunlu Dönemine ait tek eser Zeynel Bey Türbesi’dir.
4. yüzyılda Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan tarafından oğlu Zeynel Bey için inşa ettirilmiş. Sağlam mimarisi ile yüzlerce yıldır ayakta kalmayı başaran anıtsal yapı, sekizgen planlı olarak tasarlanmış ve daire şeklindeki ilginç külahlı çatısıyla Beylikler dönemi taş işçiliğinin en güzel örneklerindendir.
M.S. 638 yılında Bizans hakimiyetinde bulunan Hasankeyf Kalesi’nin Müslümanlara geçişi sırasında büyük kahramanlıklar göstererek şehit olan ve Hz. Muhammed’in soyundan gelen İmam Abdullah için 14. Yüzyılda yaptırılan türbe Ilısu Barajı suları altında kalmaması için yapıldığı konumundan 1 km uzağa taşındı.
1400'lü yıllarda Eyyubi Meliki Süleyman Bey tarafından inşa ettirilen görkemli yapı; geniş taç kapısı, etkileyici minaresi ve benzersiz taş işçilikleriyle Hasankeyf’in görülmeye değer yapılarından biri.
1953 yılında aslına uygun olarak restore edildi ve Ilısu Barajı sularının altında kalmaması için kültürel park alanına taşındı.
Hasankeyf Müzesi, Neolitik Çağ'dan yakın zamana kadar birçok topluluğun yaşamı hakkında bilgi ve doküman sağlayan iki katlı modern bir müze. Müze Binası’nın ilk olarak inşasına 2012 yılında başlanılmış, 2019'da açılmıştır.
Dicle Nehri üzerinde inşa edilmiş en güzel köprülerden biri olan Hasankeyf Eski Köprü mimari bir şaheserdir. 1300 yıl önce Roma döneminde inşa edildiği tahmin edilen kemerli köprünün alt bölümleri sular altında kalmış ve nehir üzerinde kalan bölümleri güzel bir manzara sunuyor.
Dicle Nehri kenarında 200 m yükseklikte görülmeye değer bir manzarası var. M.Ö. 363 yılında Süryani piskoposluğu merkezi olarak inşa edildiği düşünülen yapı, yüzlerce yıl bölgenin önemli dini merkezlerinden biri olarak kullanılmış. Burası Müslüman hakimiyeti sonrası savunma amaçlı bir kale olarak kullanılmış.
Hasankeyf Eyyubi (Kızlar) Camii (14.Asır)
Kitabesi bulunmadığından dolayı caminin ne zaman ve kim tarafından yapıldığı kesin olarak bilinmemektedir. Yapı bezemesi ve planıyla 14. yüzyıl sonu 15. yüzyıl başlarında inşa edildiği tahmin edilmektedir. Bununla beraber bu yapının Eyyubiler Dönemi'ne ait olduğu düşünülmektedir. Caminin ön cephesinde yer alan orijinal süslemeler dikkat çekicidir.