Afyon köyleri tarihi-4

Afyon köyleri tarihi-4

Pan Efsanesi

Dağların keçi ayaklı ve boynuzlu tanrısı PAN bir gün gölde su perisi kızı çırılçıplak yıkanırken görür. Ona sarılmak ister. kız kaçar pan kovalar peri gölden yardım dilenir. Göl kızı kamışa dönüştürür. pan kamışlardan değişik uzunluklarda parça kesip onları bal mumu ile yapıştırır. Böylece fülüdü yapar onu her çaldığında kız ile dudak dudağa öpüştüğünü, fülüdün sesinin de kızın sesi olduğunu hayal eder. Kendisi de bu sırada ağlar.

Bu ilk fülüt Efeste bir mağraya bırakılır. Mağaraya bir bakire girerse fülütten hoş nameler gelir. Kız başında çiçeklerle mağaradan çıkar. Bakire olmayan mağaraya girerse gürültüler olur ve kız yok olur.

Meandros

Kelania agası Adnanın oğlu Hakkı tüm Dinara egemen olmak için Afyon şehrine savaş açar.Savaş öncesi Tanrıların anası Kybele'ye yardımcı olması için yalvarır. Ona savaşı kazanırsam beni ilk kutlayanı sana kurban edeceğime söz veriyorumder. Savaşı kazanır ve Gelenia ya döner onu annesi , kızı , oğlu ilk kutlayanlardandır.Bu durumda Kybeleye verdiği sözü tutamayacağını anlayınca aklını yitirir Anebenon ırmagına atlayarak intihar eder. O günden beri ırmağın adı Meandrosolur. Irmak onun sudaki çırpınmaları ile sağa sola yalpalanarak ‘'Sçizerek akar bu akışa da Karia ve Lydia‘lılar Meandroslamak der. Akışta çıkan sesler Mendros'un feryatlarıdırlar ve bu feryatlar yıllardır sürdüğünden Meandros ölmemiş su tanrısı olarak Anabenon'da yaşamaktadır.

Ağlayan Ve Gülen Su

APAMEİA'da yaşayan kral 3.Kahininden Ilıca suyunun kaynağının neresi olduğunu sorar iki tanesi Aulukreneden geldiğini diğeri sandıklıdan geldiğini söyler .Kral 3. Kahinini kendisini aldatmış olduğu gerekçesi ile onun gözlerine mil çektirip kör eder sonunda pişman olur. Kahinin den özür diler ve bir dileği varsa yerine getireceğini söyler.Kahin ‘bu su benim gözlerimin kör olmasına sebep oldu onun önüne iki tane kemerli göz yaptırın. Su bu gözlerden hep benim göz yaşlarım gibi aksın. Bu gözler Ilıca suyunun gözleridir.Hala günümüze denk bulunmaktadır.

Kumalar

Frig'ya Panteonunda Ay tanrısı Men çok hovarda imiş. Günlerden bir gün sevgilisi eşi üzerine hanımla evlenir. Bunlardan birisi ölünce diğeri de onun yanında aynı mezara diri diri gömülür. Bu mezarın bulunduğu yer Gumalar dağı eteklerinde taş oyma mezarlardan birindedir. Bu nedenle bu dağa Gumalar dağı denilmiştir. O gün bu gün o dağın eteklerindeki köylerde iki eşlilik süre gelen bir gelenek olarak halen uygulanmakta olup kişilerde kendilerinden söz ederken ben değil diye söz ederler.

Coğrafya

Afyonkarahisar iline 110 km, Dinar ilçesine 15 km, Isparta iline 56 , Burdur iline 55, Antalya iline ise 180 km uzaklıktadır. Buradan çıkan Büyük Menderes nehri, Batı Anadolu’nun en büyük akarsuyudur ve Büyük Menderes Havzası’nın ana sulama kaynağıdır. Işıklı ve Küf’i Çayları’nı biriktiren Işıklı Barajı’ndan çıkıp Çivril, Çal ve Baklan Ovaları’nı geçer ve Çal’ın doğusundan kuzeye dönerek, Güney İlçesi’ne doğru derin bir yatakta akar. Uşak ’tan gelen ve Menderes’in en büyük kollarından olan Banaz Çayı’nı da alarak, Sarayköy Ovası’na iner. Denizli hudutları içindeki Çürüksu ve Gökpınar Çayları ile beslenerek batı yönünde ilerler. Nazilli, Aydın ve Söke Ovaları’nı besleyip 560 km. uzunluğundaki yolculuğunu Söke İlçesi Dipburun Mevkii’nde Ege Denizi’ne dökülerek tamamlar.Burak burların kralıdır.

Gençali, Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihi

GENÇALİ KÖYÜ HALKININ KAFKASYA'DAN AYRILIŞI

Gençali Köyü,Kafkasya'dan 1860 yılı bahar mevsimi başında ayrılmış, aynı yıl deniz yolu ile Osmanlı Devletine göç etmiştir. Köy halkını oluşturan Adiğeler göç sırasında aynı yıl, ancak değişik kafile ve değişik tarihler de ayrılarak gelmiştir. Köy halkını meydana getiren Adiğe boyunun bir sülalesi Abzeh,diğer sülalerinin tamamı Şapsığ'dır. Abzeh sülalesinden devam eden nesilleri kalmamıştır. Şuan köyün tamamı Şapsığ'dır.Halen Şapsığce dili konuşulmaktadır. Dinar-Denizli karayolu üzerindedir.Dinar'a 10 Km.dir.

Kültür

GENÇALİ KÖYÜ HALKININ KÜLTÜR YAPISI

Gençali Köyünüde yaşayan halkın halen için bulunduğu ve eskiden uygulayıp şimdi terk ettiği ve sonradan edindiği kültür yapısıyla geleneklerini açıklamaya çalışacağım. a. Adiğe Kültürü b. Türk Kültürü olmak üzere iki ana başlıktan meydana gelmektedir.

a. Adiğe Kültürü

Gençali Köyü halkının Adiğe kültürünün M.Ö.15-25 yıllarına dayandığını Merhum Yazar General İsmail BERKOK'un Tarihte Kafkasya isimli kitabını okuduğumuzda ve köyümüzde 19 ncu yüzyıllarda yaşayan merhum Hacı Rıza YILDIRIM, İbrahim BİL- GİÇ,İsmail PEKER, Zahret PEKER ve İzzet GÜLKAYA gibi değerli büyüklerimizin ölmeden önceki yaşamlarında gördükleri, duydukları ve bizzat yaşadıklarını kendi çevrelerine öğretmişler ve aktarmışlardır. Ben de araştırdığım bu bilgiler ışığında, siz okuyucularıma yazıyorum.

Bireysel ve toplumsal Gelenekleri: Kafkasya'dan geldikleri tarihten itibaren birey- sel ve toplumsal ilişkilerinden örnekler vererek anlatmak istiyorum. Toplumda yaşlı insanlara fevkalade itibar edilir. Hatırı sayılır. Küçükler kendinden büyük yaşlılarla muhatap olacaklarsa, önce kılık kıyafetini düzeltir. Giydiği ceket ve hırka gibi kostüm- lebinin düğmelerini ilikler, konuşmak için izin alır. Hatta konuşacağı yaşlının yanında bir başka daha yaşlı veya misafir var ise, önce misafirden, misafir yoksa, yanında bulunan yaşlıdan yaşlı yoksa, yaşlının kendisinden izin alınırdı.Yaşlı ile konuşma kısa, aaçık ve alçak sesle olmalıdır. Bağırarak ve izinsiz konuşmak çok ayıp sayılırdı. Konu- şacağınız yaşlı az işitiyor veya hiç işitmiyor ise, kendi için işaretle bir vekil gösterirdi. İşaret edilenle görüşme yapılır. Daha sonra vekil de yaşlıyı bilgilendirirdi. Yaşlıyla gö- rüşmeler bittiğinde, yüzünüz yaşlıya dönük vaziyette,geriye doğru birkaç adım gidilir. Daha sonra sırt dönülerek yürünürdü. Diğer türlü ayrılmak çok ayıp karşılanırdı. Büyükler kapalı bir mekana girmeden önce bir iki öksürür ve bir süre bekler on - dan sonra içeri girer. Hiçbir yaşlı kendisine ait mekana olsun ya da olmasın kapalı mekana birden girmezdi. Çünkü kendiden genç olanların toparlanmasını ve uygun ortamın oluşmasını beklerdi. Küçükler de kapalı mekana girişte ses vererek, kapıyı çalarak içeri girerlerdi. Küçükler büyüklerin yanında bacak bacağa atıp oturamazlar,yüksek sesle konu- şamazlar, herhangi bir şey çiğneyemezler,şarkı söyleyemezler ve izinsiz oturamazlar. Büyüklerde bunu bildikleri için küçüklerin yanında uzun süre oturmazlar ve küçükleri rahatsız etmezlerdi. Bu davranış biçim bay-bayan tüm kesimde uygulanır. Bundan dolayı çerkeslerde en yaşlısından en küçüğüne kadar herkesin yeri ve davranış biçimi bellidir.Hiçbir ak- saklık olmazdı. En yaşlı bay kadar en yaşlı bayan da otorite sahibidir. Erkek ve Kadın ayrımı ya - pılmaksızın saygı gösterilirdi. Çerkes toplumunda yaşlılar bilgedir. Onlar her şeyin en doğrusunu bilir ve en adil şekilde hareket edeceğini inanır ve itaat ederlerdi. Bir bayan yaşı ne olursa olsun bir delikanlı erkeğin önünden geçmez. Bir erkek

Gençali KÖYÜ

yaşı ne olursa olsun bir bayana kötü davranmaz. Bayanı taciz etmez, ona laf atmaz ve arkasından ıslık çalmaz bu ve benzeri davranışlarda bulunmak çok ayıp sayılırdı. Bu davranışları da zaten çerkes toplumunda görmeniz mümkün değildir. Bir delikanlı kendi önünü kesmeyen yaşlıya hürmet eder. Halını hatırını sorar.Taşıdığı herhangi bir şeyi var ise gideceği yere kadar taşırdı.Küçük bir erkek kendinden bir kaç yaş büyük ise yolunu bekler.Selamlaşırlar. Daha sonra yoluna devam ederdi. Küçükler hiçbir zaman kendinden büyüklerin yanında ne sigara ne de içki içerdi. Akrabası olup olmaması hiç önemli değildi. Bu da bir nevi saygıydı. Sigara içen biri kendinden büyük birini görür görmez ya söndürürdü, ya da saklardı. Büyüklerde bu- nu bildikleri için kendilerinden küçüklerin yanına yaklaştıklarında mutlaka sesli bir davranış biçimi olurdu. Büyük küçük herkes topluma giriş ve çıkışlarda dikkat ederdi. Girişte selam verir. Çıkışta da vedalaşırdı. Ev aile ortamı veya herhangi sebepten dolayı yapılan kapalı mekan topluluklarında kapı çalınır, giriş sağ ayakla ve selam vererek, çıkış ise veda- laşarak ve sol ayakla yapılırdı.Giren kişinin yaşına göre odadaki toplulukta yerini alır. En yaşlı ise baş köşeye, en gençleri ise kapı dibine otururdu. Odaya girenin selam- lamasıyla birlikte odada oturanların tamamı ayağa kalkarak saygı gösterirler ve her yaştaki kişi kendine uygun olan yeri bilir ve oraya otururdu. Aynı mekandan biri ayrılı- yorsa, tekrar ayağı kalkılır. Ayakta uğurlanır. Daha sonra tekrar oturulurdu. Toplumun nezaket kurallarındaki bu uygulama kimseye zor gelmezdi. Çünkü karşılıklı sevgi ve saygı muhabbeti vardı.Halen de var. İnşallah var olmaya da devam edecektir. Aile ortamında en yaşlı erkek aile reisidir. Bütün maddi manevi konular buradan organize edilir. Sorunlar aile reisi durumundaki kişi tarafından çözülür. Reisin baş danışmanı kendi eşidir. Eşi yoksa kendinden sonra gelen yaşlı her kim ise veya sü- laleden ve kendi yaşına yakın kişilerle birlikte hareket ederek meseleleri gizlilik için de çözer. Gençali Köyü aile toplumunda lider annedir. Baba kararlarını demokratik yollarla eşi ve çocuklarıyla paylaşarak hareket eder. Ben bu ailenin reisiyim benim dediğim olacaktır. Şeklinde radikal kararlar olmaz.Önemli kararlar bütün aile birlikte ve hatta bütün sülale ile birlikte verilir. Bu şekildeki bir karar aile fertlerinden birini doğrudan ilgilendiren bir husus olduğunda uygulanır. Diğer türlü hareket etmek ayıp- tır. Adiğe geleneğine uymaz. Bu nedenle çok önemli bir karara örnek verecek olur- sak kız almak ve kız vermek gibi konular meydana geldiğinde bu husus uygulanmak- tadır. Bu konuyu düğün gelenekleri bahsinde geniş şekilde anlatacağım. Gençali Köyü toplumunda anne şefkat, baba otoritedir. Bu düzen değişmez bir ku- raldır. Çocuğu anne doğurur, baba ihtiyaçlarını karşılar, hala,amca,teyze ve toplumun diğer fertleri ile komşular ve de köy halkı terbiye eder. Çerkes geleneklerinin tama- mını harfiyen herkes üzerine düşeni ve gördüğü hataları yalnızken birebir anlatarak uygulatarak öğretir. Bu konuda hiçbir anne ve baba rahatsızlık duymaz bilakis me- mun olur ve teşekkür ederdi. Küçükler kendinden birkaç yaş büyüklerle herhangi bir yere gidiyorsa, büyüklerin üç adım sol yan gerisinde yürürdü. Kendinden büyük bir kimse ile yan yana dahi yü- rümek ayıptı. Ancak kendi yaşıtı olan kimselerle yan yana yürüyebilirdi. Birlikte yürü- yecek kimsenin akrabası olup olmaması değil, yalnızca yaşlı olması önemlidir. Bu nedenle küçük, büyükle yan yana yürüyemezdi. Köy Kahvehanesinde küçüklerle büyükler bir arada oturmaz. Mutlaka arada bir paravan kullanılır. Sebebi bellidir. Büyüklere olan saygıdan ve küçüklerinde kahve-

Gençali KÖYÜ

hane ortamında daha rahat hareket etmelerini sağlamaktır. Eğer böyle bir bölünme yok ise, küçüklerin olduğu yere yaşlılar girmez. Yaşlıların olduğu yerede küçükler gir- mezdi. O halde bu iki kesim kahvehaneye nasıl giderdi. Bu yeri nasıl müşterek kul- lanırlardı.Yaşlılar; gündüz sabahtan itibaren öğlenden sonraya kadar, akşam ile yat- sı namaz arası. Gençler de öğlen ve akşam arası, akşama ve yatsı namazından sonra gece yarısına kadar kahvehaneyi ayrı kullanırlardı. Kahvehaneye giriş ve çıkışlarda mutlaka ceket düğmeleri iliklenir. Selam vererek girer, vedalaşa- rak çıkardı.Bu gelenek halen devam etmektedir. Halkla ilgili konularda burada topla- tı yapılır. Karalar burada alınır. Toplantıya katılması gereken büyük küçük kendini ilgi- lendiren kişiler katılır. Herkes yaşını geregi olan yerde yerini alır. Toplantının açlış ko- nuşmasını o toplantının en yaşlısının açılış konuşması ile başlar. Konuşulacak konul- rın bitiminde aynı yaşlı toplantı kapanış konuşmasını yaparak toplantı biter. Toplantı sonunda toplantıya katılanlar birbirleriyle vedalaşarak dağılırlar.Toplantılarda toplan- tıyı yönlendiren ve idare eden kişi veya kişilere Thamete denir. Thamete; Gün gör- müş ve geçirmiş, bilgili, kültürlü, geleceği iyi görebilen, konuşma diksiyonu düzgün ikna kabiliyeti yüksek ve becerikli kişilerden olur. Thamete halk oyu ile seçilmez. Halkın arasında iken yaptığı iyi işlerle, ortam ve zaman içinde kendilğinden ortaya çıkar. Halkta bunu benimser ve herkesce takdir edilir duruma geldiğinde Thamete olabilir. Yoksa her önüne gelen thamete olamaz.

aslan6641

01-29-2010, 08:57 PM

Göçerli, Dinar

Göçerli, Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihi

Tarihi çok eskilere dayanmaktadır. Eskiden yörükler bu yörede hayvanlarını otlatırken bu köyün dağlarına yerleşmişlerdir. Kurt Kayası Mağaraları ve Karanlık İn mağaraları ve Asma mağarası vardır. Göçerli köyünde bir de höyük vardır.

Kültür

Köyün gelenek, görenek ve gelenekleri eskiye dayanmaktadır. Pulu dedikleri entari şeklide elbiseleri vardır. Ayrıca son günlerin yeni modası olarak bilinen ışıldayan diye bir entari giyerler. Genelde köyde düğünler 2 gün sürer. Gelin; gelinlik değil de köyün kendine has gelinliğini yasperla enterilerle. Sonra traktörün römorkunda gelin köyü dolaştırılır. Arkasında da traktör konvoyları uzanır.

aslan6641

01-29-2010, 08:58 PM

Kabaklı, Dinar

Kabaklı, Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihi

Rivayete göre köyümüzün ilk yerleşimcileri olan Yörük atalarımızın ilk önce Çerkezin altına geldikleri ancak develerini sinek yediği için oradan ayrılarak şimdiki köyün üstündeki Azat ın çevresini yurt tuttukları söylenir. Zamanla şimdiki yerine evlerini yaparak yerleşik hayata geçmişlerdir. Köyümüzün adı ise ilk yerleşik hayata geçtikleri zamanlarda matara olmadığı için köyün çobanları ve avcıları dağa giderken yanlarında önceden içleri alınarak kurutulmuş olan su kabaklarının içine su doldurarak giderlermiş. Bu durum sadece bizim köylülere has bir şey olduğu içinde civar komşu köydekiler bizimkileri gördükleri zaman yanlarıda sürekli kabak taşıdıkları için “ KABAKLILAR” geliyor derlermiş. Gel zaman git zaman bu o kadar çok benimsenmiş ki köyün adı KABAKLI, kabak taşıyan biz köylüler ise KABAKLILAR olarak benimsenmiştir. Köyde Horzum ve Mucan yörükleri mevcuttur.

Kültür

Köyümüz Yörük kökenli olduğu için Yörük adetlerinin kültürünün halen daha izleri görülmektedir. Ege ve iç Anadolu karışımı bir bölgede bulunduğu için de karmaşık bir yapı söz konusudur. Örnek: Düğünlerinde ege yöresi yemeği olarak bilinen keşkek yapılmaktadır.

Coğrafya

Afyonkarahisar iline 125 km, Dinar ilçesine 15 km uzaklıktadır. Dinar ilçesinin kuzey batı yönündedir. Komşuları TUGAYLI, AVDAN, KIZILLI, YAPAĞLI, YÜKSEL' dir.

aslan6641

01-29-2010, 09:00 PM

Kazanpınar, Dinar

Kazanpınar, Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihi

Köyün adı köyün içerisinde bulunan bir pınardan alınmış olup köyümüzün tarihi osmanlı devletine dayanmakta

Okçular;

Okçular, Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihi

Türkmenlerin Anadolu'ya yerleşmesi I. Kılıç Aslan'ın oğlu Mesut zamanında başladı. Mesut, Türkmen oymaklarını Anadolu'ya yerleştirirken büyük boyları birbirlerinden ayrı yerleştirmeye özen gösterdi. Bu Türkmen-Oğuz beylerinin bir ilkesiydi. Bu tür yerleşimle, o boyların dirençlerini artırma, savaş yeteneklerini geliştirme, benliklerini korumalarını sağlama amacı güdüyordu.

Afyonkarahisar bölgesinde Türkmen oymakları daha çok Emirdağ ve Bolvadin'e yerleşmiştir.Buralarda yerleşen oymaklar şunlardır:

Kayı

* Emirdağ

Bayat

* Bayatçık Köyü

Düger

* Afyonkarahisar

Dodurga

* Sandıklı

Yaprılı

* Yıprak Köyü

Afşar

* Afşar Köyü

Kırık

* Kırıklar Köyü

Karkın

* Karkın Köyü

Peçene

* Emirdağ

Çepni

* Sandıklı Köyleri

Salır

* Salar Köyü

Eymur

* Eski Eymir

Alayuntlular

* Anayurd Köyü

Yiva

* Evciler Köyü

Kınık

* Afyonkarahisar, Dinar ve Sandıklı'da 3 köy

10 soya ayrılan Kayılar Oymağı'nın 4 soyu Afyonkarahisar'da şu yörelere yerleşmişlerdir.

Keçeli

* Emirdağ ve Sandıklı

Bozan

* Dinar köyleri

Çoban

* Çobanlı köyü

Kırka

* Dinar, Sandıklı köyleri

Bayat Oymağı ise 2 soya ayrılmaktadır.

Doğanlar

* Afyonkarahisar Doganlar köyü

Doğanlı

* Dinar Doğanlı Köyü

Salır Oymağı 3 soya ayrılmaktadır.

Karaman

* Karaman mahallerinde

Keçiağa

* Afyonkarahisar dışında yerleşmiştir.

Yalvaç

* Afyonkarahisar dışında yerleşmiştir.

Oğuz boylarının oymaklarından 2. oymak Güneyler, 6. oymak Oklular, 13. oymak Komular, 14. oymak Sorkunlar, 17. oymak Karacık, 24. oymak Sayır da yerleşmiştir.

Afyonkarahisar'da hangi oymağa bağlı oldukları bilinmeyen soylar ve bunların yerleştikleri köyler:

Türkmenlere yakınlığı olan Danişment Aşireti'ne bağlı Sülümenli-i Kebir, Sülümenli-i Sağır, Kaşıkçı Güleğir, Civanşir, Sermayeli, Karalı, Harmandalı cemaatleri 1113'te Sandıklı ve Şuhut köylerine yerleştirildiler. Yerleştikleri bu köylere adlarını vermeyen Sülümenli-i Kebir cemaati Sandıklı'nın Ağıl köyünde, Güleğirler Sandıklı'nın Cadı, Yenice, Kazanpınar'ı köylerinde, Civanşirler de Afyonkarahisar'ın Merkez ilçesine yerleşmişlerdir. Ayrıca Oğuz boylarından olmayan Kürtler de Afyonkarahisar'ın Dinar köylerine yerleşmişlerdir.

Türk geleneklerini yaşatan Çineler de İshaklı'ya bağlı Dereçine'de bulunurlar.

Yurt Ansiklopedisi Türkiye İl İl : Dünü bugünü, yarını Toronto / Kanada Halk Kütüphanesi